На сегодняшній день приглашено новыхъ свЪдЪтелей.

Пред. Niech wejdzie świadek ks. Barusiewicz.

46. СвЪдЪтель:
Ks. Jan Barusiewicz,

ze Lwowa, lat 63, gr. kat., bazyljanin, b. rektor w Drohobyczu, Buczaczu, superjor w Żółkwi, od września superjor w Krechowie — nie zna

oskarzonych — wskazując na ks. Naumowicza mówi: To tylko — domyślam się, jest ks. Naumowicz.

Присягаетъ на польскомъ языцЪ.

Pozostaję od września 1881 w Krechowie, poprzednikiem moim było właściwie interregnum, wtedy tymczasowo po śmierci ks. Kosaka zastępywał ks. Zahajski, superiora w Krechowie. Ks. Kosak umarł tamtego roku, byłem na pogrzebie, a przedtem nie byłem w Krechowie. Klasztor krechowiecki nazywa świadek zamkiem pamiętnym z wojen tatarskich. Po ks. Kosaku zajął także to samo pomieszkanie, zostały się meble po nim, już używane.

Пред. Nie znalazł pan listów, i dużo?

СвЪд. Dużo, o! nawet dziwowałem się dla czego nieboszczyk trzymał to wszystko, dla czego nie poniszczył, ja zaraz wszystkie spaliłem.

Пред. Chciałbym się dowiedzieć o treści i schowku tych listów.

СвЪд. Schowek był w zakamarkach.

Пред. Gdzie i jakie zakamarki?

СвЪд. Jak zwykle.

Пред. Czy były w komodach?

СвЪд. Nie.

Пред. To w kufrach może?

СвЪд. Nie.

Пред. Jakżeż?

СвЪд. Do połowy dna.

Пред. Jak, jak? cóż to było?

СвЪд. Przewracałem wszystko, przesypałem wszystko i w szufladzie znalazłem, ale ja kazał zaraz przerobić.

Пред. Więc te kryjówki były w szufladach?

СвЪд. Tak jest.

Пред. A w innych miejscach?

СвЪд. Jeszcze było pod podłogą.

Пред. Gdzie pod podłogą?

СвЪд. Zasunięty otwór komodą, był taki haczek do podejmowania.

Пред. Czy był kto przy tem, jak ks. podnosił?

СвЪд. Nie, ja byłem sam.

Пред. Zkąd pan o tem wszystkiem wiedział?

СвЪд. Pytałem się chłopca, chłopiec znał to, wyglądało to jakby na wino.

Пред. Czy głęboko?

СвЪд. Więcej jak na łokieć, tak jak długa butelka mogła stanąć wygodnie. Chciałem tam postawić butelkę wina i zobaczyłem papiery, ale to dawne.

Пред. Więc nie z ostatnich czasów?

СвЪд. Nie, nie, z dawnych, myślałem, że to jakie dokumenta i dla tego przeglądałem.

Пред. Proszę pana, a gdzie indziej pan nie znalazł?

СвЪд. Były, były za książkami.

Пред. W czem były te książki?

СвЪд. W szafie, za książkami były pochowane.

Пред. A w meblach były jakie kryjówki?

СвЪд. Nie patrzałem się.

Пред. W protokole podano, że w kanapie były kryjówki.

СвЪд. Nie, to mylno napisane.

Пред. Chciałbym wiedzieć treść tych listów, nie przypomni pan sobie?

СвЪд. Były listy dla mnie nie zrozumiałe, podpisy pozakręcane.

Пред. Czy w języku ruskim, czy w polskim?

СвЪд. Wszystkie w języku ruskim, ale taka zawiła ruszczyzna, dla mnie zupełnie niezrozumiała. Co zobaczyłem, że nie dla klasztoru, kazałem zaraz palić. Był tam jeden zrozumiały, ale sobie nie przypominam; było coś o szyzmie, że zamyśla przejść na szyzmę aus folgenden Gründen: Er glaubt nicht an den Geist, coś było vom heiligen Geist, dalej nie przypominam sobie, pod spodem napisane: Boże błogosław.

Пред. Był podpis?

СвЪд. Było po polsku Pr.

Пред. Nie było widać po kopercie, gdzie nadane?

СвЪд. Nie, tam było mało kopert.

Пред. Czy były jakie rachunki?

СвЪд. Była książka. Bo nieboszczyk sobie notował. On był wielkim patryotą, Galicya już takiego drugiego nie będzie miała. Z ciekawości chciałem się dowiedzieć, zaglądnąłem do tych rachunków, poznałem jego uczciwość, przeszukałem całą książkę dochodów i rozchodów, przekonałem się, że ani krajcara nie ruszył z klasztornego, tylko wszystko ze swoich. On rozdawał na towarzystwa, bursy.

Пред. Powiadasz pan, że dawał na bursy, towarzystwa, ile, nie wiadomo?

СвЪд. Tylko pamiętam na „Dom Narodny" 1000 złr.

Пред. Nie było napisane, zkąd pieniądze na te datki?

СвЪд. Nie.

Пред. Nie było może co w liście o pieniądzach?

СвЪд. Ta tak wyraźnie nie było: posyłam pieniądze.

Пред. Więc nie nadchodziły do niego listy pieniężne?

СвЪд. Nie.

Пред. Jakie adresy na kowertach były?

СвЪд. Do niego i Madame Amalia Jocher, ta co była jego gospodynią.

Пред. Przypominam panu, że p. do protokołu z panem spisanego, powiedział, że znalazłeś pan w liście do pani Jocher kowerty z 2000, 3000 złr. i t. d.

СвЪд. Дуже незрозумЪло отвЪчаетъ и не умЪетъ выяснити того.

Пред. Nie uważał pan, czy były tam listy z Rossyi.

СвЪд. Były od tamtejszych księży, co ztąd tam poszli, że im się tam dobrze powodzi, że są tam zadowoleni; to od znajomych.

Пред. Nie było tam jakiego listu od jenerała albo gubernatora?

СвЪд. Szczególnie jeden w mniejszym formacie na dole było podpisano Gromega, wojennyj gubernator, nie mogłem odczytać treści.

Пред. Treści pan nie wie?

СвЪд. Nie, tylko na końcu listu było napisane, maje sia счетъ redłożyty, ale ja tego nie rozumiałem.

Пред. Wiec co się miało przedłożyć?

СвЪд. Albo ja wiem, mnie przetłumaczono, że to rachunek.

(Въ дальшемъ сознаніи представляетъ, що обчислилъ маетокъ бл. п. о. Косака на 17.000 злр.)

Były listy także treści religijnej dość złośliwe i to spowodowało świadka do zniszczenia tych listów. Nieboszczyk był bardzo światły i godny człowiek, ale przy końcu życia coś sfiksował, widział całe szczęście w szyzmie, Polaków nienawidził, nawet gdyby miał rodzonego brata, toby wsadził nóż w niego. W klasztorze pozamazywał wszystkie napisy polskie i łacińskie, porobił wszystko tylko po rusku. Papierów, którem popalił, było pół korca (смЪхъ и веселость), nie paliłem od razu, tylko 4 tygodnie (смЪхъ и веселость).

Coв. Буш. Czy były znane stosunki majątkowe ks. Kosaka.

СвЪд. Nie.

Coв. Буш. Gdzie ks. Kosak przedtem był?

СвЪд. W Buczaczu.

Coв. Буш. Powiedział pan, że było majątku do 17.000 złr., zkąd on mógł przyjść do tego majątku?

СвЪд. Broń Boże, z klasztoru nie wziął.

Coв. Буш. Więc cóż, czy to był jego?

СвЪд. Jego.

Coв. Буш. Nie mógłby pan powiedzieć, zkąd on to mógł wziąść?

СвЪд. Nieraz zastanawiałem się, byłem bardzo zazdrosnym. Mógł złożyć, bo był profesorem w Buczaczu, miał korepetycye, był zresztą prowincyałem przez 4 lata, miał rocznego dochodu 1400 złr., to było jego własne.

Coв. Май. Czy ks. Kosak władał językiem rossyjskim?

СвЪд. Aha, władał, my nie mamy takiego światłego człowieka, szkoda, że się tak w tym Krechowie zakopał.

W następnem przesłuchaniu przez p. Prokuratora zeznaje świadek, że śp. Kosak dawał zapomogi na bursy, ale czy dawał zapomogi dziennikom ruskim, tego nie wie i takiej pozycyi w rachunkach nie znalazł, była tam wprawdzie litera D., ale nie wie, czy to znaczy „dziennik" lub nie. Co do wysokości dochodu z korepetycyj odwołuje się świadek na ks. Zahajskiego, bo sam nie umie podać. Dochody klasztoru oblicza świadek na 2.600 złr. po nad to nie ma ani szeląga. Zapytany przez obrońcę p. dr. Iskrzyćkiego co do kryjówek, w których znalazł listy, opowiada świadek, że znałazł listy w szufladzie od stolika, i że do takowego miał kluczyki, listów tam mogło być do 700. W ciągu stawiania pytań świadkowi zwraca uwagę Przewodniczący p. obrońcy, żeby nie powtarzał pytań, bo będzie musiał usuwać; na co p. obrońca oświadczył, że czyni to dla tego, że chce wykazać zupełną, sprzeczność w zeznaniach świadka. Na zapytanie: czy znalazł w kryjówce pod podłogą wino, uwolnił przewodniczący świadka od odpowiedzi, uwalnia także od odpowiedzi na pytania następne. Dalej opowiada świadek, że podpis Gromegi był napisany po rossyjsku i dla świadka zrozumiały. O znalezionych papierach „roztrąbił" świadek po całej Żółkwi.

Д-ръ Иcкp. Powiedziałeś pan, że był wrogiem Polaków, a czy wiadomo panu, że ks. Kosak miał brata Polaka, który bywał w domu ks. Kosaka?

СвЪд. Tego nie wiem.

Д-ръ Иcкp. Na czem pan opierasz to zdanie o wrogiem usposobieniu ks. Kosaka przeciw Polakom?

СвЪд. Tak mі się przedstawił.

Пред. Uwalniam pana, ale proszę się zatrzymać w sali świadków jeszcze, do przesłuchania ks. Zahajskiego, może pan będzie potrzebnym.

47. СвЪдЪтель: Ks. Jakób Zahajski,

z Bródek, 67 lat, gr, kat., bazyljanin, zamieszkały od 8 lat we Lwowie.

Ha внесенье Защиты и за согласіемъ г-на Прокурора свЪдЪтеля не заприсяжено.

Na zapytanie p. Przewodniczącego zeznaje świadek, że w Krechowie, podczas śmierci ks. Kosaka, nie był, przybył później po śmierci ks. Kosaka i był od kwietnia do września, później, oddał zarząd klasztoru ks. Barusiewiczowi. Zajmywał to samo pomieszkanie, co i ks. Kosak, meble te same używał, kryjówek żadnych nie znalazł, ani też nie szukał za nimi, o kryjówce w podłodze wiedział, miał od niej klucze, ale do niej nie zaglądał, ani też później przy oddaniu kluczów ks. Barusiewiczowi, żadnych poszukiwań nie robił. O listach po śp. ks. Kosaku pozostałych

świadek nic nie wie. Przedtem był świadek w Buczaczu prefektem gimnażyum, gdzie także byl ks. Kosak profesorem, mógł tam złożyć majątek, bo miał dochody za korepetycye i nа taksy przy prywatnych egzaminach. Słyszał o fundacyach śp. Kosaka, mógł takowe bardzo łatwo robić, bo żył bardzo skrupulatnie. Był także prowincyałem ks. Kosak i jako taki, miał rocznie 1400 zlr., to było jego. O korespondencyach ks. Kosaka z Rossyą, świadkowi nic nie wiadomo, tem mniej wiadomo o wrogiem usposobieniu ks. Kosaka przeciw Polakom, tego nigdy nie zauważał i nie słyszał. Obrońca dr. Iskrzycki zapytuje świadka co do zarzutu uczynionego przez ks. Barusiewicza ks. Kosakowi, że był skłonny do szyzmy, że sfiksował na szyzmę, jak się ks. Barusiewicz wyraził, na co świadek odpowiada, że on jako prowincyał, przełożony ks. Kosaka, tego nigdy nie zauważał.

Пpeдc. Mieli być jeszcze przesłuchani jako świadkowie w tej sprawie ks. Sarnicki i p. Jocher, ale nie jawili się, przesłuchanie nie może się odbyć. Przewodniczący konstatuje, ze wezwanie dla ks. Sarnickiego wysłane, nie mogło mu być doręczone, bo wyjechał na wizytacyę klasztorów; zarządził on doręczenie drogą sądową w miejscu wizyt, jednakowoż i tam mu nie mogło być doręczonem, w obec tego uprasza przewodniczący stron o wniosek.

Д-ръ Иcкp. Wysoki Trybunał raczył na mój wniosek zawezwać ks. Sarnickiego na świadka do rozprawy. Ponieważ nie było można mu wezwania doręczyć, odstępuję od mego wniosku i myślę, że i p. prokurator sie zgodzi.

Пpoк. Opierając się na uchwale Izby Radnej i Wysokiego Trybunału ze względu na zarzut, jaki spotkał ks. Sarniekiego ze strony Obrony, jakoby zeznał nieprawdę, wnoszę odczytanie zeznań jego.

Д-ръ Иcкp. Muszę się sprzeciwić twierdzeniu p. prokuratora, nie zarzuciłem tego bowiem ks. Sarnickiemu, tylko ks. Barusiewiczowi i mówię, że złożył fałszywce świadectwo. O ks. Sarnickim powiedziałem, że za dużo mówił do protokołu, odpieram stanowczo twierdzenie p. prokuratora.

Пpeдc. Proszę pana, świadka nie obrażać i nie zarzucać mu publicznie fałszu. Proszę (do woźnego) zawołać ks. Barusiewicza.

O. Барусевичъ входитъ.

Пpeдc. W obec całego Trybunału, ławy przysięgłych i publiczności zarzucił księdzu p. obrońca Iskrzycki fałszywe zeznania. Czy żądasz pan satysfakcyi, czyli nie?

Д-ръ Иcкp. (впадаетъ въ слово). Powiedzenie moje odnosiło się tylko do zeznań ks. Barusiewicza złożonych w śledztwie. Nie powiedziałem, że teraz, przy rozprawie zeznał fałszywie. Co do zeznań jego w śledztwie, to trwam przy tem, co powiedziałem...

Пpeдc. Przepraszam pana, powiedziałeś p. ogólnikowo bez żadnego zastrzeżenia, iż masz przekonanie, że zeznania są fałszywe.

Д-ръ Иcкp. Powołałem się na dawniejsze zeznania.

СвЪд. Ależ ja przecież tak ostrożnie, z takiemi restrykcyami mówiłem o ks. Kosaku. Istotnie, z największą przykrością przychodziło mi tu świadczyć. (къ д-ру Искрицкому) Złożyłem przysięgę, jesli pan dobrodziej sobie życzy, to jeszcze raz złożę.

Пpeдc. Więc ja w obec tego oświadczenia i w obec tego, że zanadto często powtarzają się skandaliczne sceny, ubliżające powadze Sądu, robię użytek z §. 236, odbieram p. dr. Iskrzyckiemu głos i usuwam go od dalszej obrony. Pp. oskarżonych ks. Jana Naumowicza, Wl. Naumowicza, Szpundera i Załuskiego wzywam, aby obrali innego obrońcę, a jeśli tego nie uczynia, ja z urzędu wyznaczę. Tetaż przerywam posiedzenie, (къ Д-ру Искр.) Pan jesteś już wolny.

Д-ръ Иcкp. (спокойно) Ha! to dobrze, Трибуналъ удаляется цЪлью принятья дальнЪйшихъ рЪшеній.

Пpeдc. (возвратившись). Zapytuję pp. kś. Naumowicza, Szpundera, Załuskiego i Wł. Naumowicza, czy się porozumieli co do obrońcy?

Hayм. Ponieważ obrona wspólna, więc zdaję się na najstarszego z nas, na p. Adolfa Dobrzańskiego, co on powie, my na to się zgadzamy.

Добр. Im Namen aller Angeklagten, ersuche ich Sie, Herr Präsident, um die Wiederrufung der Ausschliessung des Herrn dr. Iskrzycki, der uns erspriessliehe Dienste geleistet Falls es aber uns abgeschlagen sein sollte, so bitten wir, da ein neuer Vertheidiger den Verlauf der ganzen Verhandlung nicht kennt und bis er die Akten untersuchen könnte, ein Verzug eintreten müsste, und da die Verteidigung bis jetzt solidär war, dass die beiden Herrn Vertheidiger auch weiter unsere Vertheidigung leiten mögen.

Пpeдc. Postanowienia mego cofnąć nie mogę, a Trybunał nie czuje się być kompetentnym, więc przy tem postanowieniu zostać musi. Obecnie chodzi tylko o ustanowienie obrońcy. Ponieważ pp. nie żądacie nowego, lecz by pozostali pp. Łubiński i Dulęba i by objęli obronę wszystkich, zapytuję ich, czy się zgadzają?

Защитники: Zgadzamy się.

Пpeдc. Pan dr. Iskrzycki oświadczył, iż odstępuje od wezwania dr. Sarnickiego. Wezwałem go przez sąd żółkiewski, lecz teraz przyszła odezwa z Sokala, że nie doręczono wezwania, bo odjechał do Podhorzec i tam może się doręczyć. Pan dr. Iskrzycki oświadczył się, że odstępuje, a p. prokurator w myśl §. 262 prosi o odczytanie.

Д-ръ Лyб. Ja sądzę , że to nie ma najmniejszego związku i sprzeciwiam się dla tego odczytaniu, a gdyby się przychylono do nieodczytywania, to wtedy prosiłbym i nie przesłuchiwać p. Jocher, bo ks. Kosak osoba zacna, który może i nie znał żadnego z podsądnych, dla czego rozbierać żywot człowieka, który niech spoczywa z Bogiem.

Д-ръ Дул. Ja zgadzam się.

Д-ръ Луб. Dowiedziałem się, że jeszcze 3 świadków, których nie czytano protokołów, zostaje. Odstępuję i od tego.

Пpoк. Ja także odstępuję od świadka ks. Sarnickiego.

Пpeдc. Trybunał uchwalił zgodnie z oświadczeniem Obrony, żeby ani wzywać, ani odczytywać zeznań ks. Sarnickiego, które i tak do wyjaśnienia służyć nie mogą w obec wyjaśnienia ks. Barusiewicza i nie przesłuchiwać p. Jocher i ks. Sarnickiego.

Jeszcze jest jeden świadek. Proszę prosić p. Źelechowskiego.

48. СвЪдЪтель: Евгеній Желеховскій,

изъ Хишевичъ, лЪтъ 38, гр. к., женатый, професоръ гимназіи въ СтаниславовЪ, не наказыванный. Знаю пановъ А. Добрянского, Ничая и о. Огоновского.

Присягаетъ на русскомъ языцЪ.

Пpeдc. Вы давно въ СтаниславовЪ?

СвЪд. Отъ вересня 1872 р.

СвЪд. Знаю.

Пpeдc. Прошу сказати, въ якихъ относинахъ пріязни або непріязни вы жили, що було причиною непорозумЪнья?

СвЪд. ПріЪхавши до Станиславова, не заставъ я о. Огоновского, бо онъ прійшовъ ажь 1874 р. Выдатки домови були причиною, щомъ не ходивъ на звЪдины, a въ русской читальни, що тамъ була заложена филіею „Качковского" не сходились мы, бо мы съ собою близько не жили. Оттакъ въ р. 1877 загадавъ я заложити при помочи 2 членовъ филію „ПросвЪты" въ СтаниславовЪ, отже ходячи до читальни уложивъ я статуты „ПросвЪты" и вспомнувъ станислав. Русинамъ, котри ходили до читальни, щобы приступали в филію заложили и оттакъ 11 марта 1877 заложили мы филію „ПросвЪты." Я мавъ гадку на той день такожь при закладанію филіи „ПросвЪты" мати отчитъ o ШевченцЪ, a припадало то въ мЪсяцЪ мартЪ, въ роковины eгo смерти и я зладивъ отчитъ на той день. Тымчасомъ якось передъ отчитомъ менЪ довелось найти въ „Школьной ГазетЪ," що о. Огоновскій въ педагогичномъ семинаріумъ, бо були катехетою, мали заказати, чи отраджовати ученикамъ, щобы не прійшли нa отчитъ. Таку вЪсть ктось подавъ изъ Станиславова до „Школьной Газеты." Отбулися закладины филіи, я мавъ отчитъ, a познЪйше по закладинахъ выступивъ съ дописею въ „СіонЪ" о. Огоновскій. Описуе въ ней закладины филіи, a такожь порушае въ той дописи мой отчитъ o ШевченцЪ и мое возвеличаніе Шевченка, которыи я державъ, выказуючи, яки згубни и шкодливи идеи проповЪдовавъ Шевченко.

Выняти були деяки уступы изъ Шевченка и рожни даты, также, що я запрашавъ еще разъ передъ самыми загальными зборами въ читальни членовъ. Тогды мы поперечились, бо въ томъ часЪ о. Огоновскій казали, що не треба филіи „ПросвЪты," бо булобы больше роздробленье межи Русинами. Я перечивъ тому, казавъ я, що „ПросвЪта" борше основана, бо съ концемъ 1868 р., a общество „Качковского" познЪйшЪ, отже маемъ право закладати филіи a инни подробности, которыхъ не тямлю. Въ той дописи була порушена и религія. Высунено деяки eгo уступы и було сказано, що я величаючи Шевченка, всЪ его погляды o религіи и суспольности похваляю, акцептую. На сью допись я помЪстивъ въ "СіонЪ" отповЪдь и старався выказати, що не по правдЪ представили рЪчь о. Огоновскій въ своей дописи въ „СіонЪ." Боронивъ я Шевченка, бо що до религіи, знаю мЪстця, где онъ отказуе на свою религію, побожность; але то була полемика. Ту ходило o закладины филіи „ПросвЪты." То есть въ „СіонЪ" изъ 1872 р. По моей отповЪди сновъ о. Огоновскій написали другій разъ въ „СіонЪ" и выказовали, що я гденещо неправдиво написавъ.

Пpeдc. Отже то була полемика?

СвЪд. Литерацка больше.

Огон. Полемика литературно-религійная.

СвЪд. Що до религіи, то я собЪ позволю больше сказати, бо ту есть покушенье свЪдка. Тамъ не було, щобы я боронивъ Шевченка въ мЪстцяхъ, где онъ противъ христіянской вЪрЪ выступавъ, я наветъ вычиславъ таки уступы, где було противъ религіи.

Пpeдc. Ту ходитъ o тое, чи противъ васъ не выступавъ о. Огоновскій. Чи сутъ тамъ въ СтаниславовЪ, або чи були партіи Русиновъ?

Жел. Були и суть.

Пред. Яки?

Жел. Есть партія „ПросвЪты", котру называютъ народовцями, украинофилами; a друга партія, котра не належатъ до „ПросвЪты", мае инни погляды литературни и що до писовнЪ.

Пред. Чи маютъ свою яку назву?

Жел. Называютъ ихъ руссофилами, мoскалефилами.

Пред. До котрой партіи належавъ о. Огоновскій?

Жел. Посля того, що я познавъ изъ мого спору, изъ вызыванья и изъ „Сіона" не могъ бы я его зачислити до украинофиловъ, только до противной партіи.

Пред. Але чи може заманефестовався якимъ дЪломъ, чи може дававъ где познати, що належитъ до другой партіи, котру звали руссофилами?

Жел. Больше фактовъ не знаю изъ Станиславова, только первЪстно изъ спору, a потомъ изъ часописи "Сіона".

Пред. БесЪды не було o политицЪ?

Жел. О политицЪ нЪ. О русскомъ языцЪ щось говорили мы, зачепили мы о. Наумовича, a бувъ онъ тогды посломъ въ ВЪдни и було внесеніе якогось Газого, бо противъ того о. Наумовичъ забирали голосъ; больше ничъ.

Пред. Зналисьте п. Ничая, чи онъ належавъ до якихъ товариствъ?

Жел. Належавъ до филіи „Общества Качковского", a до „ПросвЪты" нЪ.

Пред. Було касино?

Жел. Була читальня, котру заложила филія „Общества Качковокого" и я тамъ належавъ, скоро отворилося „Общ. Качковского" въ КоломыЪ, a потомъ выступивъ въ 1874 р.

Пред. Сказали Вы, що въ „СіонЪ" було написано, що Вы належите до филіи?

Жел. Бо въ своей другой отповЪди написали о. Огоновскій, що я заколотивъ спокой, що мы толеровани въ читальни „Общества Качковского" и я выступавъ изъ Общества, але до читальнЪ приходивъ, бо ми казавъ оденъ выдЪловый, що до читальнЪ може кождый Русинъ приходити. A онъ написавъ, що лишь толеруютъ, a я по перечитанью того уступу выступивъ и больше не належавъ.

Пред. A п. Ничай належавъ?

Жел. Такъ.

Пред. A тамъ не було якой бесЪды o политицЪ?

Жел. Жадной, ни въ читальни, ни поза читальнею.

Пред. A агитаціи яки?

Жел. Одну агитацію, въ котрой я бравъ удЪлъ, знаю, то була передъ послЪдними выборами до Сойму.

Пред. Передше сказалисьте, що Ничай не занимався агитаціями.

Жел. Лишь при выборахъ.

Д-ръ Дул. Раnіе profesorze, twierdzi pan, że sa dwie partye, zwane: partyą russofilów i ukrainofilów; czy ta nazwa używana także ruskiemi pismami?

Жел. Найдеся подобва назва, але лишь въ газетЪ „Правда" въ 12. рочнику.

Д-ръ Дул. Czy to się odnosi tylko do literatury, czy i polityki?

Жел. Я такъ понимаю, якъ и всЪ понимаютъ, то есть o литературный языкъ.

Пред. A подстава той назвы?

Жел. Въ русской суспольности, языкови рожницЪ.

Огон. Ябымъ просивъ o колька словъ для выясненья справы. Була дражлива и я жалую, що не дойшло до порозумЪнья, бути може хоть теперъ дойде. Я супротивлявся що до полемики о Шевчевка. Я бо заявивъ, що Шевченко y насъ почитаеся яко геній годный заняти первое мЪстце въ кождой литературЪ. Я только выступивъ противъ декотрыхъ eгo поэзій, котри, що правда, противни суть вЪрЪ и святымъ, отже и только выступивъ противъ тыхъ поэзій. П. Желеховскій думавъ але, що я кидаюся на Шевченка. Що до филіи „ПросвЪты" бувъ я противный, не со своей стороны, бо я самъ ей книжечки продававъ, але въ СтаниславовЪ, числячомъ не много нашой интелигенціи, если завязалася филія "Общест. Качковского" a потому „ПросвЪты", отже здавалося менЪ бути роздвоеньемъ силъ. Що до Шевченка, томъ наветъ eгo бравъ въ оборону a наведу ва тое факть. Разъ въ семинаріи учительской була година польского языка. Преподававъ учитель o поэтахъ украинскихъ Мальчевскомъ и Гощинскомъ. Одинъ изъ слушателей пытаеся: a Шевченко до якой школы належитъ? Учитель каже: Шевченко гбуръ, поэта хлопскій. Я тогды выступивъ въ оборонЪ Шевченки. Г-нъ Желеховскій цитованный яко свЪдокъ, тобы я радъ, щобы онъ познакомивъ насъ, где я агитовавъ, a друге, щобы вже разъ порозумЪвся.

Жел. Що до Шевченки я бравъ даты до "Сіону", що о. Огоновскій написали. У мене только отповЪдь на его першу допись. Я только сказавъ, що я не акцептую цЪлого Шевченка дословно, що онъ писавъ, я eгo цЪлого не апробую, бо онъ самъ наветъ написавъ, що онъ богато немудрыхъ рЪчей написавъ, и я самъ мавъ ставити гадку, и я самъ переглянувши рЪчь, зложивъ до мого отчиту отповЪдни мЪстця a не адептовавъ до аудиторіумъ.

Нич. Я просивъ бы только относительно агитаціи.

Жел. Я только. . . .

Огон. Межи нами партій политическихъ нЪтъ. „Газета Народова" называетъ „Слово" москалефильскимъ, a мы всЪ Москали. У насъ въ литературномъ отношенію 3 партіи: одна этимологичная, вторая этимологично-фонетичная и третья чисто фонетичная, якъ "Сьвіт". Этимологично-фонетичнымъ „ДЪло", „Батьковщина",

що може посвЪдчити самъ редакторъ, a я пишу чистою этимологіею, a въ томъ здается, нЪтъ политической партіи.

Пред. Прошу въ лични справы не входити.

Жел. Хочу еще наконецъ що до высказаного Староствомъ станиславовскимъ o мнЪ мнЪнія, якобы я бувъ руссофиломъ, рЪшительно запротестовати.

Прок. Wysoki Trybunale! Dodatkowo do aktów objętych spisem w akcie oskarżenia, a przeznaczonych do czytania, wnoszę na odczytanie dalszych aktów, mianowicie: odezwy gr. kat. kons. metr. z 29. czerwca 1882 1. 5546 wraz z załącznikami, kurend tyczących się najwięcej zakazu czytania „Słowa", „Prołomu" i „Wicza", nadto na odczytanie odezwy kr. Prokuratoryi w Satur-Ujhelly z 20. czerwca 1. 1008 wraz ze spisem pism u pana Beli Hrabar przydybanych, na odczytanie listów oznaczonych Nr. 12, 24, 27, 34, 42, 70. Nadto zauważać muszę, jak miałem zaszczyt w akcie oskarżenia naprowadzić, wystąpiło w kraju w ostatnich czasach kilka objawów, jako zwiastuny obecnej sprawy. Te zostały poruszone jako dosadniejsze stwierdzenia rozwoju tych agitacyj panslawistycznych, wychodzących z komitetów panslawist. rossyjskich. Ja pozwolę sobie dalsze akta przedłożyć, które jakkolwiek nie stoją w bezpośrednim stosunku z samymi oskarżonymi, o tyle charakteryzują położenie w kraju i dają dowód szerzącego się panslawizmu i w tym duchu wnoszę na odczytanie odezwy Prokur. w Samborze z 25. czerwca 1882 1. 8601 (Semena Worona), na odczytanie odezwy Prokurat. w Stanisławowie z 21. czerwca (Mroziński) o obrazę Majestatu wraz z zeznaniami świadków Antoniego Saniewicza i Drexlera i listów gończych za Morozem, na odczytanie w tej rozprawie odczytanej odezwy Sądu w Zbarażu z 24. czerwca 1. 2406, którą przesłano Prokuratoryi z wnioskiem na odczytanie z aktów odnośnych D. 1. 4. 5. zeznań partyj 7, 9, 19; na odczytanie odezwy Prokuratoryi w Kołomyi z 29. czerwca 6 aktów, tyczących się sprawy Oresta Kisielewskiego wraz z wnioskiem pierwszej instancyi na zasadzie §. 209, na odczytanie tej odezwy z załącznikami w tej rozprawie, dalej odczytanie odezwy Prokuratoryi w Przemyślu z 24. czerwca 1. 14, również tyczące się sprawy Tymka Choczor i Szatuły o obrazę majestatu na zastos. §. 219, na odczytanie aktu oskarżenia Prokurat. w Stanisławowie, przeciw Piotrowi Andrusików o obrazę majestatu, aktu oskarżenia z 20. czerwca 1. 2363, wreszcie odezwy Prokuratoryi w Złoczowie z 20. czerwca 1. 2082 o zbrodnię gwałtu publicznego. Wreszcie zaznaczam, jest obecnie v tutejszym Sądzie śledztwo przeciw Mazurowi o zbrodnię zdrady stanu (§. 58 lit. c), to śledztwo w połączeniu wiele korzyści by przyniosło, jednak połączyć nie można ze względu na oskarżonych. Ja korzystając z tego, co jest, wnoszę: raczy Wysoki Trybunał dać miejsce wnioskowi na odczytanie niektórych aktów na podstawie §. 229 p. s. z tej przyczyny, że śledztwo w toku i w razie ogłoszenia publicznie rozprawy, mogłaby ta sprawa ucierpieć i proszę, by dla tych aktów była rozprawa tajna; odezwy Dyrekcyi policyi we Lwowie z 18. czerwca l, 869 wraz z załącznikami, z doniesieniem i protokołem rewizyi. Zeznać świadka w tej sprawie Michała Biłousa, korespond. następnych. Przedkładam fotografie Aksakowa, Katkowa, Terleckiego, proszę o odczytanie listów Biłousa z daty l. 4., 2 biletów Sokołowi, notatek w książeczce A. Mazura, o ile te objęte spisem, a tyczące się p. A. Dobrz. i p. Olgi Hr., o odczytanie listów ks. Naumow. do Adryana Mazura z 4. maja, odczytanie sprawozdania komitetu pan-slawistycznego w Petersburgu z 1878 r., notatek w kalendarzu w 1876 r., notatki krótkiej w kalendarzu z 1878 r. wedle spisu aktów do odczytania, 5 recepisów na przesyłkę pod adresą O. H., odczytanie broszurki: „Докладъ совЪта петербургскаго комитета" z 1880 r., 2 stenograficznych sprawozdań tego komitetu panslawistycznego z posiedzenia 9. października i 3. grudnia, na odczytanie listu p. A. Dobrz. do Adr. Mazura z 2. stycznia 1879. Wnoszę w końcu na wezwanie do tej rozprawy, jako świadka z tutejszego więzienia p. Adr. Mazura celem wyjaśnienia wielu okoliczności odnoszących się do tej sprawy. Wys. Trybunał raczy ze względu na to, iż postawiony wniosek na odczytanie w rozprawie tajnej, wedle §. 215 dopuścić dyskusyę nad tem na tajnem posiedzeniu.

Д-ръ Луб. Ponieważ nie znana nam treść aktów, które p. Prokurator podał, więc my prosimy o udzielenie nam zwłoki do dania odpowiedzi do dnia jutrzejszego, byśmy mogli się zapoznać z aktami, bo może z naszej strony będą jakie środki odwodowe. Co do wdrożenia tajnej rozprawy, to nie sprzeciwiam się, bo wiem, że Wys. Trybunał jej nie zarządzi.

Д-ръ Дул. Ten materyał tak obszerny, że nie ma możności odpowiedzieć. Sądzę, że Prok. państwa postawiwszy tak obszerny wniosek, przedewszystkiem wyraźnie sobie powinna określić cel, w jakim mają być te akta odczytane, ona nie podała celu wymieniając ilość aktów, nie podała w jakim celu mają być odczytane, więc sądzę, ze w interesie Obrony byłoby, by Prokuratorya podała okoliczności szczegółowo na udowodnienie, dla czego mają być przedłożone. Obrona obezwładniona sprzeciwić się temu wnioskowi, jako sumarycznemu i on nie zasługuje na to już dla tego, że nie ma celu. Wysoki Trybunał raczy zawezwać Św. Prokuratoryę do poparcia tych okoliczności, które mają być stwierdzone. Muszę podnieść okoliczność, która może być

szkodliwą dla podsądnych, czytając te rozmaitości, które mają dać cenny materyał. Ja z mej strony zapatruję się inaczej na wymiar sprawiedliwości. Ja sądzę, ze cennego materyału nie ma, a chodzi o przewleczenie sprawy, a również sądzę, że nie powinien być wyciągnięty cenny materyał jedynie dla oskarżenia, lecz i dla podsądnych, dia tego sądzę, że p. Prokur., żądając odczytania pewnych aktów, przyzna konieczność, żeby przynajmniej Obronie były przedstawione wszystkie dokumenty, z którychby i Obrona mogła przedłożyć cenny materyał, bo z tej strony wniosek ten jednostronnie cenny dla Prokur, a dla Obrony szkodliwy, więc p. Prokurator powinien wszystkie dokumenty przedłożyć i oznaczyć, z których dokumentów znachodzi dla siebie materyał, więc, żeby Prokuratorya miała materyał, Obrona i pp. Przysięgli całość obrazu sprawy Mazura. Sądzę więc, że jest konieczne, żeby Wys. Tryb. zawezwał Prokur., żeby swój wniosek umotywowała, żeby Obrona nie stała przed ciemnym, mglistym obrazem, żeby dała możność Obronie, żeby się mogła zastosować. Więc przemawiałem dla tego, by prosić W-go p. Przewodniczącego o zawezwanie p. Prokuratora, żeby w myśl ustawy podał umotywowany wniosek na okoliczności, które mają być stwierdzone tymi aktami, które nie wiem do czego mają służyć, zwłaszcza, że i tak wiele rzeczy mamy bez użytku czytać, zęby nie łożyć tyle czasu na czytanie odezw z całej Galicji i takie światła niepotrzebne i półcienie, jakie chce p. Prokurator rzucać. Jeżeli chce pan Prokurator czytać jeszcze takie sprawy, które rzucają półcienie na naszą sprawę, zdaje mi się, że pp. Przysięgli podług polecenia sądzić nie będą. Ja sądzę, że sprawa do dziś zupełnie wyjaśniona, a takie dodatki tylko sprawę przedłużą dla tego byłbym przeciwny odczytaniu, jeżeli jednak pan Prokurator sądzi, że będzie mógł korzystać z tych aktów, niechże przynajmniej umotywuje swój wniosek a p. Przewodniczący go wezwie do umotywowania.

Прок. Wysoki Trybunale! Mnie się zdaje że już uzasadniłem, dla czego się nie rozwodzę idzie tu o kwestyę, by się odbyło posiedzenie tajne wedle §. 229, a równocześnie prosiłem o rozpatrzenie tych wniosków na posiedzeniu tajnem. Trudno wymagać, bym tu na publicznem posiedzeniu rozwijał motywy, zresztą to szan. Obrona przyzna, że przedłożyłem akta ze znajomością procedury i tam powiedziałem, że jeżeli mają być odczytane, to Obrona ma prawo wgłądnąć, tak się działo do dzisiaj. Dla tego nie ukrócam praw Obrony, nad tem ma czuwać p. Przewodniczacy, gdybym coś przekroczył. Szanowna Obrona będzie mogła otrzymać to, co dla niej potrzebne, ja przedłożę wszystkie akty, a dałem tylko podane akty, więc jeżeli szan. Obrona znajdzie coś korzystnego, to dobrze.

Д-ръ. Дyл. Jeżeli te okoliczności podnoszę, to dla tego, żeby ta sprawa krótko trwała, i żeby nie trwoniono czasu. Jeźli są motywa, tu sądzę, że p. Prokurator powinien podać fakty, które chce udowodnić. Pan Prokurator twierdzi, że nad niektórymi punktami chce tajnej rozprawy — jednakże nawet, gdyby rozprawa była tajną, nie daje umotywowania. Takie same akty my mogliby z różnych Starostw, Sądów zebrać i żąduć odczytania ......... bo jeżeli jakiś środek dowodowy ma być, to wtedy Wys. Tryb ma orzeknąć, czy ważne. Cóż nam z tego, jeżeli kilka dni będziemy czytać i nic nie dowiemy się?

Пред. (къ защитникамъ): By pp. mogli się oświadczyć co do wniosku tego, proszę być u mnie jutro w biórze i tam przeglądnąć.

A. Дo6p. Kann auch ich das Material sehen?

Пред. Ja.

Przystępujemy do odczytania dalszych aktów.. Stosownie do uchwały ma być tylko tłumaczenie p. Szydłowskiego z "Р. Л." czytane. Jest tutaj artykuł od redakcyi „P. Л." „Записки литературныи o „ПроломЪ" ст. 31." To pismo redagowane przez Markowa postawiło swoim głównym dewizem jak „Głos wolny": „Rżnij prawdę, o resztę nie pytaj." Broni sprawy narodowej i stara się naród podźwignąć.

Огон. Ja chciałem zapytać się, czy to było coś zdrożnego lub przeciwnego, może zbrodnia stanu?

Пред. To tylko miało być odczytane. Str. 39 wiersz Меіtelli .... Nie zaginiemy rodni bracia, nie nam zaginąć.

Daniła Młaki. Христосъ воскресъ. Str. 288 Rozmaitości. Генеральное собраніе. Przez solidarność doprowadzimy do rozkwitu, nie pomogą ani „Switło" subwencyonowane Radami powiat., ani internaty Zmartwychwstańców, ani żaden machiawelski zapęd nie zgładzi Rusi.

Str. 324. Łoś ruskiej cerkwi i narodowości. Koniecznie, tak być nie może, zapyta kto, kiedy się skończą cierpienia — nie prędzej, aż się rozwiąże kwesty a wschodnia, bo Rus i południowa Słowiańszczyzna należy do wschodniej Europy, dla tego los Rusi należy do kwestyi wschodniej, dla tego ta kwestya nie może być załagodzoną bez udziału naszego austryackiego państwa, a ty Rusi halicka pracuj, a przekonasz się, że prawdę mówią ludzie.

Огон. Ja właściwie nie miałbym potrzeby nawet odpowiadać na to, bo przeczytała Prokur. w Czerniowcach i przepuściła ten artykuł, nie znalazłszy nic zdrożnego, coby się sprzeciwiało państwu, więc jeżeli mnie za to aresztują, to jest tendencyjnie. Przeszłego roku, gdym był we Lwowie, prosiłem ks. Pietruszewicza, by mi pomagał

i on mi obiecał. (Pietruszewicz ma znaczenie nawet i u Polaków, bo jest członkiem akademii krakowskiej). Nie dał mi on od razu nic, ale dedykował mi „cerkiew sw. Pantałejmona" i ten artykuł przeszedł cenzurę lwowskiej Prokurat. Więc jestem czysty. Nadto nie wykazano mi ani jednego artykułu, któryby się sprzęciwiał lojalności — prosiłem, by mi wyraznie przedstawiono choć jeden artykuł. Istotnie z samego początku byłem rozgorączkowany, bo jestem człowiekiem. Proszę p. Przewodniczącego, by skonstatowano, że nie ma tam tych, jak on przedstawił życiorysów. Jest tam tylko 3 życiorysy rossyjskie, dalej, że jest różnica między wielkoruskimi a Białoruskimi.

Пpeдс. Tobym musiał czytać, zresztą pan wszystko zestawiłeś.

Oгoн. Co do portretów, to pan przewodniczący pozwoli, a wszystko objaśnię.

Pipin ze Spasowiczem wydali historyę literatur słowiańskich. Ta historya tłómaczona na języki polski, czeski, niemiecki i francuski. Jest on stronnikiem liberałów rossyjskich.

Gołowacki, prezes archeol. komisyі w Wilnie, on pracował dla naszej literatury, bo przed 2 laty wydał 3 tomy pieśni ludu ruskiego w Galicyi, Bukowinie i Węgrzech.

Kostomarow, towarzysz Szewczenki, pisał po małorusku i wielkorusku.

Es. Daniłko Czarnogórski, o nim nie ma co mówić (веселость).

Danilewskij, ukrainiec, we wszystkich powieściach swoich ma obrazy z życia Białoruskiego narodu.

Dostojewskij, znakomity pisarz rossyjski. Dalej arcyksiążę Rudolf i Stefania aż nadto świadczą o mojej lojalności, dalej ks. Sembratowicz, Miklosich, Naumowicz, Gogol, autor „Rewizora z Petersburga," Ukrainiec. Przeszłego roku postawiono mu pomnik w Nieżynie, Turgeniew nie jest pansiawistą, to widać z jego powieści „Дымъ." Sołtykow, pierwszy satyryk, który rządowi błędy wytyka, Antoni Dobrjanskij, ojciec adwokata, zasłużony dla literatury, Prodan, zasłużony na Bukowinie, Mordowcew ż ruskich kozaków pochodzi. Jego utwory w czytankach ruskich, zatwierdzonych przez Radę szkolną. Oto są portrety rossyjskie. Jest wszystkich 3, ale choćby było i 24, to nic niе znaczy, lecz tu okazuje się falsz tej relасуі, na podstawie czego pan prokurator ośmielił się nazwać mnie panslawistą, więc proszę o cofnięcie zarzuconej mi winy. O mojem usposobieniu może będzie dosadniej świadczyć ten artykuł: Всячина. Русскій музыкальный вечеръ. Наконецъ уважаемь умЪстнымъ напомкнути, що кромЪ нЪсколькихъ НЪмцевъ и Поляковъ первый разъ видЪли мы колька Румыновъ. Дай Боже, шобы то было залогомъ до полученья нашихъ обохъ народностей! więc staram się o połączenie obu narodowości, dla tego mówią w Czerniowcach, że kokietuję z Rumunami. Jest jeszcze inny artykuł podobny w części beletrystycznej: Картины изъ Буковины. Межи нами день 19. Вересня 1880. въ которомъ дни Найясн. Панъ отвЪдавъ Буковину — więc mówi się o odwiedzinach — Знайте могущественный то нашъ царь... коли со всЪхъ сторонъ толпится народъ, щобы побачити нашого пана на нашой земли, więc powiadam, że jest могущественный.

Пpoк. Z jakiej daty?

Огон. Nr. 13 z 27. lipca 1881.

Upominałem o tej podróży w r. 1881. Co do redakcyi zrobiłem zasługi nie tylko jako Rusin, bo także starałem się pozyskać dla nas ludność obrz. oryent. Jeżeli ja jako redaktor wstępuje do pisma literackiego, które służy do podniesienia literatury, które się może poszczycić swoimi współpracownikami, są to ludzie o wybitnem stanowisku i wszyscy w służbie państwowej, jeżeli pomieszczone u mnie utwory uznają się za godne tłumaczenia na czeski i niemiecki język, to jest zasługą.

Д-ръ Дyл. Czy wiadomo panu, że niektóre z tych artykułów, które Gogol wydał, zakażane są w Rossyi?

Огон. Właśnie, nie tylko Gogola, który jest ukraińcem , ale nawet tych trzech Rossyan, ponieważ są przeciwni rządowi.

Д-ръ Дул. Niech p. wyliczy swych współpracowników?

Огон. Worobkiewicz zajmuje pierwszorzędne stanowisko po Szewczeńce, Juryj Fedkowicz także do ukrainonlów należy, pisze w huculskiem narzeczu. Hieronim Anonim, pierwszorzędny pisarz,— radca szkolny w Czezniowcach, Ambroży Szankowski i wielu innych młodszych; w naukowej części, ks. Pietruszewicz ze Lwowa, Ławrowski, narodowości polskiej, na moje prośby zasilał mię — dalej dr. fil. Junowicz — ja sam pisałem tłómaczenia, powieści krótkie, recerizye, zaciski, а także kś. Naumowicz już w 1881 r.

Д-ръ Дyл. Mnie chodziło o to, że i ukrainófilsćy pisarze — czy były tam artykuły kiedy treści polіtycznej?

Огон. Ani jednego, bo byłaby prok. skonfiskowala, bo to pismo literackie; że był wiersz "Христосъ воскресъ," to tylko w jednem miejscu, które wypuściłem.

Пpeдc. Ш. fasc. I. protokół rewizyi.

Огон. Proszę o skonstatowanie, że nie ma tam tego, co w relacji.

Прeдс. Ja tego konstatować nie mogę, bo uchwała jest, że tylko tłómaczenie czytać się ma, a reszta do ostatecznych wywodów.

Огон. W obec tego będzie wytłómaczone moje rozdrażnienie w sobotę.

Д-ръ Луб. 4. lut. przez sędz. Lachawca zabrano wyjąwszy książek naukowych listy, korespondencye, artykuły do gazety, broszury. Książki do kuferka włożono i oddano sądowi i ten kuferek jest tutaj. Ja muszę powiedzieć, że p. Marków prosił, by odszukać z jego papierów dalsze listy Arsenicza na stwierdzenie tego,t że on nie pisał. Odszukałem dwa listy, jeden z 1877, a drugi z 1878 r. W tym z 1877 pisze, я нe получилъ отъ Тебя на 2 заказныя ни одного письма a въ 1878. г. я писалъ ТебЪ нЪсколько писемъ изъ Москвы заказныхъ и обыкновенныхъ, но не удостоился никакого отвЪта. To jest na stwierdzenie okoliczności, podanej Markowem, że nie korespondował.

Mapк. Mnie wzięto także album z fotografiami, czy są w protokole?

Пpeдc. Między aktami nie ma, może w kuferku.

Nr. 170. Odezwa urzędu, pocztowego w Stanisławowie o korespondencjach Ap. Nyczaja od lipca 1881 do stycznia 1882 z Drezna, Monachium, Berlina, z Rossyi 7. czerwca 1881, z Kijowa 3. lipca.

Нич. Stosunki z gazetami. Z Kijowa od braci Popowych zapisywałem herbatę.

Nr. 170. Spis listów poleconych 2. sierpnia z Mözo-Laborez, 27. sierpnia z Węgier, 9. września z Kołomyji, 18. lipca z Rossyi.

172. Odezwa Dyrekcyi policyi wiedeńskiej z 3. marca 1882. Stosunek Francisciego do Trembickiego.

173. Odnośnie do wyborów w Stanisławowie. 175. Zeznania Berty Nyczaj. 175. Zeznania Józefa Szujskiego w Krakowie. Iw. Sokołów szukał manuskryptów z XV. wieku. Mówił, że jedzie do Pragi. Korzystał z biblioteki jagielonskiej.

Д-ръ Луб. Prosiłbym o odczytanie zeznań Wisłockiego, a dalszych świadków główną treść.

Пpoк. Zgadzam się.

Пpeдc. 176. Władyslaw Wisłocki, kustosz bibliot. Oestreicher przedstawił mi Sokołowa jako profesora gimn. Po niemiecku rozumie. Dałem mu katalogi i on prosił o rękopisy do historyi Husytów. Mieszkał przy ul. Jagielońskiej. Uważałem, że nie zdolny do głębszej pracy — był guwernerem Ignatiewa i otrzymał zaliczkę na podróż od niego. Był aż do otwarcia sejmu. Odjechał do Lwowa, by miasto obejrzeć.

Karol Oestreicher nic nie wie.

177. Władysław Machniewicz, komisarz powiatowy. Nyczaj przy aresztowaniu żonie powiedział: не журися.

178. Zygmunt Święciсki, sekretarz Rady powiatowej w Stanisławowie, Nyczaj agitacyami nie zajmował się.

179. Józef Henrykowski, kancelista Rady powiatowej. Nyczaj znany Moskal

180. Ferdynand Linde to samo.

181. Ks. Mardarowicz Eliasz o agitacyach nic nie słyszał.

182 Antoni Tyszyński, kasyer kolei w Stanisławowie. Nic nie wie.

Пpoк. Prosiłbym o wyjaśnienie, czemu p. w śledztwie podał, żeś p. wspominał przed nimi, kto u pana był?

Нич. Prosiłbym o przeczytanie sprawozdania. Ja powiedziałem, że jeślim co mówił, to tvm, z którymi się schodzę.

Предс List od O. Hrabar.

Нич. Nikomu nie okazywałem. Może być, że treść poważniejszych listów pokazywałem Litwinowiczowi, Kordasiewiczówi, Tyszyńskiemu.

Прок. Właśnie pan na tyle rozsądny, że pan mówi, żeś p. nikomu nie mówił, a to właśnie ważniejszy fakt był.

Нич. Ważniejszy być nie może, zresztą w tej chwili nie wiem.

Д-ръ Дул. Proszę o skonstatowanie, że p. Nyczaj zajmował się przygotowaniem statutów gospodarskich. Na ogólnem zgromadzeniu przes złego roku podał statuty towarzystwa gospodarczego z siedzibą w Stanisławowie.

Нич. Projekt był dany komitetowi, lecz nie przyszło do skutku.

Пpeдc. 183. Michał Semenów o Nyczaju nic nie wie.

184. Jan Daukiewicz. Płacił za druk akuratnie za numer 23 ff.

185. Hieronim Kordasiewicz, reprezentant banku roln. Nic nie wie.

186. Józef Ber, inspektor policyi w Kołomyji. Znam Trembickiego od kilku lat, należy do partyi najzajadliwszych moskalofilów, po polsku nie mówi nigdy, do agitacji przeciw Polakom miesza się. Redagował „Пріятела ДЪтей," w teatrze ruskim grał komiczne role. O działalności politycznej nie wiem, bo żył w kółku ruskim, gdzie Polakom wejść nie można. W grudniu 1881 i styczniu 1882 do Lwowa jeździł — o prawosławiu w Kołomyi nic nie słychać.

Д-ръ Дул. Prosiłbym o skonstatowanie, gdzie mówi o moskalofilskich zapatrywaniach. Powiada, że jego zapatrywania, jak Reszytełowicza, Kulczyckiego dyrektora, Michała Biłousa i Perfeckiego, profesora gimn.

Д-ръ Луб. On jest inspektorem policyi miejskiej, bo to jest tytuł bardzo szumny, a ten inspektor pilnuje, by zamieciono ulice, a kradzież gdy się trafi, to i po sądnym dniu nie znajdzie, a o polityce on i pojęcia nie ma.

Tpeм. Inspektor policyi, to wybitna osobistość, był dyurnistą w sądzie i cóż taki dyurnista za pojęcie ma o świecie Bożym (веселость).

Д-ръ Луб. To może tyle znaczy, jak nasz rewizor policyi?

Tpeм. Trudno porównać.

Пpeдc. 187. Czerniszew, redaktor „Staroobriadca." Pytał się Trembicki o Rossyi, mówiłem, że tam gorzej.

188. Antoni Hollender, zecer u Biłousa. Ze mną po polsku zawsze mówił.

189. Szymon Andryasiewicz, maszynista. O polityce nic.

Maciej Michta, księgarz. U mnie gazety czytał.

191. Piotr Ninowski, dla niego przysłał Cybyk i Lewicka dwanaście rubli na dydaktrum i książki.

190. Grzegorz Żukowski, sekretarz Starostwa w Zaleszczykach. W Zaleszczykach nie ma agitacyj, nikogo nie aresztują, fortyfikacyj nie budują,. Brunicki kupił jedne.

Michał Kobylecki, żadarm z Zaleszczyk nic nie wie.

192. Odezwa Starostwa w Zaleszczykach, plan fortyfikacyj przesyła.

ЗасЪданіе закрыто въ 2. часа 40 минутъ пополудня.