ПредсЪдатель обявляетъ рЪшенія Трибунала:

Za zgodą stron zaniechane będzie odczytanie książęczki p. t. „Подорожь до Риму" natomiast zostaną odczytane ustępy z broszury; „La Pologne et les Habsbourgs," tudzież statut słowianofilskiego Towarzystwa w Petersburgu i odezwy metr. konsystorza z kurendami.

Dalej uchwalił Trybunał odczytać odezwę prokuratoryi z Satoralja-Ujheli z pięcioma listami, znalezionymi u Boli Hrabara, akta ze sprawy Adryana Mazura, albowiem odnoszą się również do sprawy obecnej, tudzież:

wezwać Adryana Mazura w charakterze współobwinionego na okoliczności co do stosunków z oskarżonymi i dla wyjaśnienia korespondencyi.

Natomiast nie będą odczytywane akta nadesłane z rozmaitych prokuratoryj w sprawach o obrazę majestatu, o rozszerzanie niepokojących pogłosek i t. d., albowiem nie mają one związku ze sprawą obecną.

Trybunał odmówił także wnioskom obrońców o zawezwanie starostów pp. Kuczkowskiego i Kauckiego, gdyż relacye ich miały charakter poufny i nie mogliby zresztą dać żadnych wyjaśnień nad to, co w relacyach już wypowiedzieli. Odmówiono także wnioskowi o zawezwanie dyrekcyi policyi względem wyjaśnienia, dla czego nie dołączono do aktów listy Mirosława Dobrzańskiego do Olgi Hrabar, przytrzymanego u niej, z d. 31. stycznia, albowiem rzecz ta została wyjaśnioną dostatecznie.

Wreszcie oznajmia Trybunał, że ani co do odczytywania aktów sprawy Mazura, ani co do jego osobistego przesłuchania nie widzi potrzeby zarządzenia tajnej rozprawy.

Д-ръ Луб. вноситъ, щобы прочитати нимъ означенныя мЪста изъ рЪчи г-на A. И. Добрянского, держанной въ венгерскомъ парламентЪ въ 1861 г. в изданной отдЪльною брошурою въ 130 сторонъ, — въ которой г-нъ Добрянскій выразилъ преданность для династіи и требовалъ лишь ровноправности для венгерскихъ народностей вообще, для венгерскихъ Русскихъ въ особенности.

Пpок. супротивляется сему внесенію, заявляючи:

W roku 1861 miał Dobrzańaki inne zapatrywania polityczne. W roku 1849. był lojalnym, został nawet odznaczonym, ale później się zmienił, stał się niewdzięcznym, poszedł na tory szkodliwe interesom monarchii. W razie odczytania przez p. obrońcę ustępów tej mowy, wnoszę odczytanie innych znowu ustępów, popierających oskarżenie.

Д-ръ Луб. соглашается съ симъ требованіемъ прокурора.

Hayм. проситъ o прочитаніи своихъ статей изъ „Науки," въ которыхъ высказываются дЪйствительная лояльность и симпатіи для польского народа, яко такого.

Добр. проситъ o прочитаніе нЪкоторыхъ мЪстъ изъ сочиненія: „Всероссійская этнографическая выставка въ МосквЪ въ 1867 году," щобы доказати, що австрійскіи Славяне, Чехи, Сербы, Кроаты, СловЪнцы, которыи держали на современно состоявшемся съЪздЪ Славянъ, рЪчи во всеславянскомъ духЪ, не были за тЪже привлечены къ отвЪтственности, такъ що всеславянская идея не есть противозаконная. Дальше проситъ о сконстатованіи, що венгерское правительсгво въ министерствомъ изданномъ русскомъ букварЪ, слЪдовательно офиціально называетъ русскій языкъ — русняцкимъ.

Наконецъ o прочитаніи нЪкоторыхъ мЪстъ изъ сочиненій : „ІІелеша: Geschichte der Union," "Гарасевича: Annales ecclesiae Ruthenae" и „Малиновского: Kirchen- und Staatssatzungen" для потвержденія высказанныхъ нимъ въ защитной рЪчи мнЪній на счетъ уніи.

Д-ръ Лyб. вноситъ, щобы прочитати свЪдЪтельства А. И. Добрянского по службЪ, выраженій ему признательности за розличныи нимъ положенныя заслуги около блага края и державы — и дворянского диплома его, за оставленіемъ списка въ актахъ.

Пpок. Byłbym za odczytaniem całej broszury o zjeździe w Moskwie, gdyż ilustrowałoby to znakomicie tendencye panslawistyсzne i ich rozszerzanie się; gdy wszakże znane są wyniki zjazdu, uważam odczytanie rozpraw jego za zbyteczne. Co do przedłożonych rozpraw o unii, przyrzekam, że na tem polu nie spotkam się w swoich wywodach z oskarżonymi, albowiem biore stan rzeczy w ostatnich latach, ale faktów historycznych zaprzeczać nie będę.

Дo6p. беретъ обратно свое внесеніе о чтеніи мЪстъ изъ трехъ упомянутыхъ сочиненій и заявляетъ даже готовность отступленія отъ чтенія: „Всеросс. этногр. Выставка 1867. г."

Тремб. предлагаетъ, цЪлью опроверженья свЪдЪтельства коломыйского староства, рядъ статей изъ „Пріятеля ДЪтей."

Плoщ. для потвержденія своего мнЪнія, що еще въ новЪйшіи времена галицкихъ Русскихъ называно "Russen," "russisch," предлагаетъ сочиненіе извЪстного польского литератора и редактора „Przyjaciel-a domow-oгo," Иполита Ступницкого „Geografie von Galizien und Lodomеrien" и проситъ предсЪдателя o сконстатованіи того-же.

Дoбр. обращаетъ вниманіе, що даже во ЛьвовЪ, на Успенской церкви до сихъ поръ обрЪтается напись „Russische Gasse", которое-то обстоятельство доказываетъ, що даже офиціально называно насъ въ іосифинскіи и поіосифинскіи времена „Russen." Такъ-же именуютъ галицкихъ Русскихъ въ своихъ сочиненіяхъ всЪ ученыи, якъ Черникъ, Шафарикъ, Дубровскій и другіи.

Предс. заявляетъ що Трибуналъ позже приметъ рЪшенія o поставленныхъ внесеніяхъ; между тЪмъ приступлено къ чтенію прокуроромъ указанныхъ мЪстъ изъ сочиненія Погодина „Русскій Заграничный Сборникъ" въ польскомъ переводЪ.

Mapк. (пo прочтеніи уступовъ изъ сочиненія Погодина): Najprzód musze podnieść, że broszury tej wcale nie czytałem, lecz usłyszawszy tutaj ustępy, na które p. prokurator w akcie oskarżenia tak wielką wagę kładzie, nie mogę ich nie pojaśnic. Gdy Pogodin to pisał, nie byłem jeszcze nawet na świecie, jednakowoż wiem z historyi, literatury i kultury, pod jakiemi okolicznościami on to pisał. Było to po francuskiej rowolucyi, która wśtrzęsła całą Europą, a postawiła na dzienny porządek kwestyę narodowościową. Wówczas wszyscy Słowianie, osobliwie zaś austryacko-węgierscy, poczeli podnosić głowe i niejako budzić się ze snu. Ówczesny rząd, jak każdy z panów wie, patrzał na to niechętnem okiem, bo przecież nieraz jeszcze dziś opowiadają nam nasi ojcowio, jak to ich w szkole bili, gdy po niemiecku nie konwerzowali, połsczyzny bowiem uczono wówczas (w 1830 r.) w naszych szkołach bardzo mało, a rusczyzny wcale nie uczono. W tych więc czasach Pogodin podróżował po austryacko-słowiańskich prowincyach i później napisał to, co widział na własne oczy, t. j. napisał o prześladowaniu austryackich Słowian, które, jak wszystkim nam wiadomo, było podówczas faktem. Podnieść musze, że w owych czasach wszyscy słowiańscy uczeni stali między sobą w korespondencyi i z Pogodinem korespondowali także nasi tak polscy jak i ruscy uczeni, jak n. p. ś. p. uczeni August Bielowski, Jan Wagilewicz, Dyonizy Zubrzycki i t. d. Zresztą słowiańskiemi sprawami zajmywał się w tym czasie nie sam Pogodin i kółko rossyjskich słowianofiłów. Zajmywali się niemi także Polacy, jak o tem świadczą ówczesne czasopisma polskie literackie, prace polskiego uczonego, Maciejowskiego, i innych. Że wówczas wszystko słowiańskie u nas w Austryi prześladowano, przytoczę jako dowód, ze prócz „Rozmaitości" wydawanych jako literacki dodatek do urzędowej "Gazety Lwowskiej" nie można było innego pisma polskiego wydawać, a pierwszą książkę pod tytuł. „Руcалка ДнЪстрова," którą wydali Jakób Głowacki, Mark. Szaszkiewicz i Jan Wagilewicz, (który później razem z s. p. Augustem Bielowskim pracował w Bibliotece Ossolińskich), trzeba było drukować aż w Peszcie, bo lwowska cenzura na jej drukowanie nie chciała pozwolić. Po wydrukowaniu zakazano tę broszurę rozpowszechniać w Galicyi, a było to już znacznie później po podróży Pogodina i nawet po wydrukowaniu jego uwag o austryackich Słowianach, bo w r. 1837. Powtarzam

więc, że Pogodin pisał prawdę, jednakowoż dziś on by tego me napisał, bo dziś znachodzimy się w innych okolicznościach, bo dziś, w 1837 r. zakazana „Русалка ДнЪстрова" sprzedaje się publicznie w księgarniach i prawie w całości przedrukowana w szkolnych czytankach naszych. Zresztą Pogodin nie był oficyalną osobistością, a pisał swoje osobiste poglądy i gdyby rząd rossyjski poglądy jego podzielał, to od 1830 r byłby przynajmniej wystąpił przeciw Austryi. Te ustępy pism Pogodina tak się mnie przedstawiają, jak gdyby ktoś w Rossyi wziął jaki numer „Gazety Narodowej," i na podstawie wycieczek przeciw Rossyi, chciał Polaków w Warszawie oskarżać o zdradę stanu. W takim razie cała Europa podniosła by krzyk i podnieśli by takowy także i my, osobliwie zaś ja, bo nie mógł bym znieść, ażeby za artykuły p. redaktora Dobrzańskiego, które mogą być li tylko jego osobistem zapatrywaniem, sądzić ludzi, którzy artykułów tych nawet nie czytali.

Огон. обращаетъ, между прочимъ, вниманіе на то обстоятельство, що Погодинъ писалъ читанное на 13 лЪтъ до его (Огоновского) рожденія (веселость).

Дoбр. говоритъ, що если бы даже всЪ обжалованныя подписали все то, що Погодинъ въ оное врЪмя написалъ, не было бы сіе наказанія достойнымъ, такъ якъ все Погодиномъ написанное не произвело y австрійскихъ Русскихъ ни малЪйшого послЪдствія.

Предс. читаетъ затЪмъ мЪста изъ брошюры генерала Ростислава Фадеева: „Восточный вопросъ" — въ польскомъ переводЪ:

„Przyznać trzeba, że poczucie narodowe Słowian austryackich nietylko bujnie dojrzewa, ale trzeba przypuścić też, że może nagle rozpłomienić isię w zatrważający dla Austryi fakt dokonany.

Uczucia 40 milionów Słowian, otaczających Rossyę, nie mogą być w żadną podane wątpliwość; najbardziej uciśnione plemię: Ruscy w Galicji, żądają bezpośredniej pomocy od Rossyi.

Słowiańskie plemiona muszą uznać, że Rossya nie dla chwilowych interesów podniosła sztandar słowiański, lecz że uczyniła to w imię swego historycznego posłannictwa. Przeznaczone na poparcie ruchu słowiańskiego, na stypendya, dla Maticy — 70000 rubli, są słabymi objawami naszych sympatyj.

Sympatje Słowian i wiara w Rossyę są dowodem, iż przekonali się, że własnemi siłami z uciemiężenia wyzwolić im się niepodobna, a to zmusza ich do chwytania gałęzi zbawczej, jaką dla nich była dotychczas nadzieja w Rossye.

W chwili, kiedy pękną więzy, nie stanie już nic na przeszkodzie do użycia wyswobodzonych sił.

Aby dojść do praktycznego rezultatu, musi Rossya dać Słowianom rzetelną rękojmię swej gotowości, musi przejść od słów do czynów. Przywódcy Słowian muszą znaleść w Rossyi podporę: duchowemu rozwojowi Słowian zapewnić potrzeba odpowiednie środki materyalne każdemu agitatorowi Słowiaństwa zapewnić w ostatecznym razie bezpieczne schronienie na ziemi ruskiej, przywódzcy słowiańscy po za granicami naszemi będący, niech należą do naszych naukowych korporacyj, potrzeba by także koniecznie uczonych z zagranicznych słowiańskich krajów powołać do Rossy.i, utrzymywać ciągłą duchowną łączność, wszelkieini środkami naszą ruską literaturę rozszerzać po za granicami naszemi, aby w niej znaleźli Słowianie węzeł narodowej z nami łączności.

Tych środków musi jąć się społeczeństwo ruskie, a potrzeba ducha tego wlewać powoli, ostrożnie, gdyż trudno znaleść sposób, aby szybko zrealizować poczucie owej łączności.

Kościół grecki ma socyalne znaczenie, gdyż dla każdego duchownego i ziemianina, wychowanego na literaturze kościelnej, jest ten kościół krajem, wszystkich prawowiernych jednoczącym, i o tera Ruscy nie powinni nigdy zapomnieć.

Nasi bracia Słowianie dostarczają dziś przeszło pół miliona żołnierza dla utrwalenia nieznośnego im jarzma — postawią oni jednak i 700.000 żołnierzy, a za nimi drugich tyle uzbrojonych w celu obrony swej samoistności — sześćsetletni plan „Czerwonej Rusi" musi być urzeczywistniony, a pierwszym krokiem Rossyi w tym kierunku jest oswobodzenie mieszkających pod Karpatami Rusinów.

Słowianie od Sasów aż do Archipelagu stanowią jedną masę, która zjednoczona jest dość silną do odparcia nacisku Germanii, rozdzielone atoli części Słowian nie mogą bez obcej pomocy podać sobie braterskiej dłoni.

Jak w tym, tak i w językowym względzie potrzebują Słowianie zjednoczenia. Słowiańszczyzna wyjdzie z swej kosmopolitycznej, mglistej osłony w rzeczywistość, gdy tylko jeno rdzeń, jeden wspólny punkt ciężkości zdobędzie.

Ludy słowiańskie muszą dążyć najpierw do politycznego i społecznego rozwoju w obecnych swoich siedzibach, a następnie do ściślejszej spójni w ogólnym związku, na którego czele w militarnym i międzynarodowym względzie Rossya stać musi.

Dopóki nasze środki wpływania na austryackich Słowian wychodzą od istniejącego słowiańskiego komitetu, dopóki nietylko za Karpatami ale i nad Wisłą nie będzie partyi ruskiej, dopóty powodzenie będzie wątpliwem.

Rossya musi rozszerzyć swoją potęgę aż do Adryatyku i naród słowiański przewagą swoją

w prawosławnym świecie, za pomocą języka ruskiego chronić, który ma niezaprzeczone prąwo do panowania w całej Słowiańszczyźnie."

Добр. держитъ послЪ прочтенія сихъ мЪстъ рЪчь, въ которой между прочимъ констатуетъ, що Фадеевь сказалъ, що „Славянскіи комитеты" ничего не дЪлаютъ и ничего сдЪлати не могутъ, такъ якъ они безсильны — и оспорываетъ нЪкоторыя ошибочныи мнЪнія автора.

Д-ръ Луб. вносисъ, щобы прочитати двЪ куренды митрополита Іосифа, именно отъ 2 іюня c. г., изданной послЪ объЪзда архіепархіи и отъ 27. апрЪля с. г., имЪющей содержаніемъ запрещеніе выписыванія и чтенія галицко-польскихъ газетъ.

Прок. соглашается съ симъ внесеніемъ и проситъ y предсЪдателя соизволенія, поставити г-ну Площанскому нЪсколько вопросовъ для поясненія.

Пред. приклоняется къ сему.

Прок. (къ Площанскому). Wczoraj wykazałeś pan, żeś od Leontiewy Lewickiej otrzymał znaczniejszą kwotę na rozmaite cele dobroczynne, wykazane następnie w „Słowie". Czy tę kwotę otrzymałeś pan wprost od Lewickiej?

Площ. Nie; przysłał mi ją, jak już powiedziałem, ks. Cybyk z Warszawy; w przesyłce był osobny list, w którym pisał mi ks. Cybyk, że Galicyanie zebrani u niego złożyli na cele bliżej w liście wymienione, pewną kwotę, którą przesyła w imieniu Leontiewy Lewickiej.

Пpок. Myślałem, że ta przesyłka była tylko upozorowana firmą Leontiewy Lewickiej; mieliśmy tu bowiem listy Mirosława Dobrzańskiego, który pisał do ks. Rakowskiego: Wpiszcie mnie jako członka Towarzystwa św. Bazylego, a ja pod pozorem wkładki przeszłe wam znaczniejszą zapomogę. Czy prócz tej przesyłki, oraz drugiej z Kijowa, którą otrzymałeś pan od Zaderackiego za książki wysłane ztąd do biblioteki tamtejszego komitetu, nie otrzymałeś pan z Rossyi jeszcze innych przesyłek pieniężnych?

Плoщ. Być może. W Rossyi mieszka mnóstwo tutejszych poddanych, którzy mają krewnych w Galicyi i dla nich przesyłają pieniądze. Dawniej używano w takich przesyłkach mojego pośrednictwa. Tak np. przypominam sobie, że w roku 1874 otrzymałem od księdza Popielą około 400 złr. z prośbą, abym je przesłał jego bratu w Haliczu.

Пpoк. A innych przesyłek pieniężnych nie było?

Плoщ. W tej chwili nie pamiętam; była jeszcze jakaś przesyłka dla pewnego urzędnika, ale nie mogę sobie przypomnieć jego nazwiska.

Пpoк. Nie nalegam; pozostawiam panu dość czasu do namysłu; niech pan sobie przypomni nazwisko tego urzędnika.

Плoщ. Powtarzam tylko, że w Kijowie mieszkają Galicyanie i dawniej używali mojego pośrednictwa.

Пpoк. Nie mógłby pan nam wytłumaczyć, dla czego właśnie pańskiej używano interwencyi? Dla czego nie przesyłano n. p. przez pierwszy lepszy bank, których we Lwowie nie braknie?

Плoщ. Znano „Słowo" i redakcyę. Zdarza się często, że publiczność używa do załatwienia rozmaitych spraw pośrednictwa redakcyj.

Пpoк. Czy nie otrzymał pan także jakiej przesyłki pieniężnej z Kijowa, Moskwy i Petersburga, albo z Warszawy prócz tych, o których była mowa?

Плoщ. Nie przypominam sobie.

Пpок. Dla czego Popiel nie wysłał bratu swojemu wprost do Halicza, lecz użył pańskiego pośrednictwa?

Плoщ. Nie wiem; należałoby o to zapytać samego Popielą.

Д-ръ Дул. (къ Площ.): Zwracam uwagę pańską, że wolno panu nie odpowiadać, jeżeli cel pytania nie jest zrozumiały albo całkiem nieznany: ja np. nie rozumie celu tych pytań.

Пpoк. Ograniczenie w stawianiu pytań należy do p. Przewodniczącego.

(Къ Площ.): Czy w ostatnich czasach nie otrzymałeś pan przez jeden z tutejszych banków znaczniejszej kwoty? Proszę mi powiedzieć, z którego banku otrzymałeś pan pieniądze, w jakim celu, dla kogo i t. d.?

Плoщ. Nie pamiętam, czy otrzymałem, ale być może, że otrzymałem co dla osób trzecich.

Пpoк. Czy w roku 1880 nie otrzymałeś pan jakiej kwoty z polecenia banku przemysłowego w Kijowie?

Плoщ. Być może, że przysłano mi jakąś kwotę dla doręczenia jej komu.

Пpoк. Czy w dniu 28. lutego 1881 roku nie otrzymałeś pan z Kijowa dalszej kwoty?

Плoщ. Być może; była istotnie pewna kwota dla krewnego, urzędnika, którego nazwiska wymienić nie mogę.

Пpoк. Jak wysoką była ta kwota?

Плoщ. Zdaje mi się, że około 400 złr.; nie pamiętam zresztą cyfry; podjąłem kwotę i oddałem ją komu należało.

Coв. Буш. Dlaczegoź bank nie wypłacił tej sumy wprost osobie, dla której była przeznaczoną?

Плoщ. Bo ta osoba nie mieszka we Lwowie.

Пpoк. Czy dnia 4. marca 1881 roku nie otrzymałeś pan także jakiej kwoty?

ІІлощ. Być może, ale ja nie pamiętam.... Tak, była to druga przesyłka, ale muszę dopiero naradzić się z obrońcą, czy można wymienić nazwisko osoby, dla której ta przesyłka była przeznaczoną.

Пpoк. Czy przesylka byla dla tej samej osoby, co w roku 1880, czy dla innej?

Плoщ. Nie pamiętam.

Пpок. Wys. Trybunal! Na podstаwіе poufnego doniesienia udałem się do banków tutejszych z zapytaniem, czy nie otrzymywaly z Rossyi przesyłek pieniężnych dla oskarżonych. W tej chwili otrzymałem oderwę z tutejszej filii banku dla handlu i przemysłu, w której instytucja ta donosi mi, że na uleczenie niejakiego N. A. Riegelmanna a za pośrednictwem kijowskiego banku przemysłowego wypłaciła p. Płoszczańskiomu d. 28. lutego 1880 r. sumę 345 złr., dnia 4. marca 1881 r. znowu 235 zir. 30 ct. jako prenumeratę za „Słowo" wysyłane do Kijowa, a dnia 23. czerwca r. b., gdy się właśnie toczyła już obecna rozprawa, przesłał wymieniony bank kijowski na ręce tutejszej filii banku dla handlu i przemysłu kwotę 11 złr. tytułem prenumeraty za „Słowo."

Плoщ. Teraz przypominam sobie, istotnie otrzymałem 235 zlr. tytułem zaległej prenumeraty; jest tam bowiem jeden czytelnik, który nie płaci po kilka lat; gdy się uzbiera znaczniejsza kwota przesyła zaległość równocześnie z należytością prenumeracyjną rozmaitych towarzystw abonujących „ Słowo."

Д-ръ Дул. Ja już miałem zaszczyt kilkakrotnie wyrazić moje zdziwienie z powodu postępowania pana Prokuratora. W myśl ustawy winien pan oskarżyciel pozbierać przed rozprawą wszystkie dowody winy podsadnych i z gotowym materyałem przystąpić do rozprawy, ażeby oskarżeni w rozprawie głównej mogli na wszystkie zarzuty dać jasną i kategoryczny odpowiedś. Prokuratorya w ciągu kilku miesięcy miała dość czasu do zebrania materyału dowodowego, alo co chwila podczas rozprawy występywać i wyszukiwać jakieś dokumenta, wcale nie jest odpowiednem postępowaniem, wymierzonem chyba na wywołanie efektu, bo inaczej nie mogę sobie tego tłumaczyć. A takie postępowanie jest co najmniej dla podsądnych szkodliwe, bo pan Prokurator zanim przedłoży Wys. Trybunałowi swój materyał, stawia podsądnym podchwytliwe pytania i takim sposobem odejmuje im możność dostatecznej i kategorycznej obrony, boć nie mogą się należycie bronić, jeżeli nie mają pod ręką dowodów na odparcie zarzutów i nawet nie wiedzą, do czego pytania przez Prokuratora stawiane zmierzają, jak to właśnie dzisiaj przy p. Płoszczańskim moglisy się przekonać. Przeciw takiemu postępowaniu muszę się, jako niezgodnem z ustawą, jak najsilniej zastrzedz.

Д-ръ Луб. Przychylam się w zupełności do wywodów p. kolegi, dodając z mej strony, że chociaż odezwa w tej chwili przez p. Prokuratora przedłożona, niczego nie dowodzi, ale broniąc zasady prawnej, muszę upraszać Wys. Trybunalu o nieprzyjęcie tej odezwy do aktów. §. 36 proc. karn. powiada wyraźnie, ze Prokuratorowi nie wolno na własną rękę porozumiewać sie z osobami prywatnemi a za osobę prywatna muszę uważać każdy bank. Według procedury, Prokurator chcąc przy rozprawie wprowadzić nowy materyał dowodowy, powinien postawić wniosek, który ze strony Trybunału ma być przedłożony. Obronie do zaopiniowania. Dopiero po opinii obrońców orzeka trybunał, czy ten lub ów materyał dowodowy ma być dopuszczony, lub nie. Postępowanie zaś p. Prokuratora, określone poprzednio przez mego kolegę, uwłacza ustawie i dla tego upraszam: Wys. Trybunał zechce zwrócić p. Prokuratorowi odezwę filii banku dla handlu i przemysłu.

Пpoк. Zastrzedz się muszę przedewszystkiem przed zarzutom, jakobym stawiał pytania podchwytliwe. Według ustawy, czuwanie nad pytaniami, dopuszczenia ich lub uchylenie należy tylko do przewodniczącego Trybunału a nie do obrońców. Tytko przewodniczący może także ograniczyć pytania, oskarżonym zaś wolno uchylic się od dania odpowiedzi. Zastrzegam się także przeciw twierdzeniu, jakobym dla efektu wprowadzał nowy materyał dowodowy. W tej mierze pozostawiam także zupełną swobodę pp. obrońcom. Niechaj dla efektu postarają się w drodze poufnej o listy Mirosława Dobrzańskiego, wykazujące, że na całej sprawio nic nie było, a ja nie będę się sprzeciwiał ich odczytaniu.

Плoщ. Oświadczam, że na żadne dalsze pytania p. Prokuratora odpowiadać nie będę.

Д-ръ Луб. Mówiąc o efekcie, miałem na myśli efekt nielegalnego postępowania.

Д-ръ Дул. Uważam, że odezwa przedłożona przez pana Prokuratora, nie może szkodzić p. Płoszczańskiemu, ale zabierając głos poprzednio, chciałem tylko zaznaczyć nielegalne postępowanie.

Пpoк. (къ ПредсЪдателю): Proszę pana Przewodniczącego wziąść mię w obronę.

Предс. Co się tyczy legalności lub nielegalności postępowania, ja mam oceniać a nadto, że tutaj nic nielegalnego nie zaszło, odsyłam p. Obrońcę do przepisu §. 87 post. karn., który mówi wyraźnie, że obowiązkiem Prokuratora jest w każdej chwili badać każde doniesienie zostające w związku ze sprawą karną. - Według zapadłej uchwały mają być odczytane: uchwała sądowa zatwierdzająca konfiskatę broszury „Посланникъ св. Владиміра Великого" i odezwa wiedeńskiej Prokuratoryi z 16. grudnia 1880 сo do przetłumaczenia tej broszury w „Wiener Allgemeine Zeitung". Według orzeczenia zawiera w sobie ta broszura znamiona występku z §. 302 ust. karn., według ostatniego — znamiona zbrodni stanu. Zwracam uwagę pp. korespondentów

zе odczytanych ustępów nie można publikować, bo były prawomocnie skonfiskowane.

ЗатЪмъ судья Литвинoвичъ прочиталъ въ русскомъ подлиннику „Посланникъ св. Владимира Великого," предсЪдатель-же инкриминованную статью изъ „Wiener Allg. Zeitung."

Предс. (къ o. Наумовичу): Racz ksiądz proboszcz dać wyjaśnienia co do tej broszury.

Hayм. Proszę o przerwanie rozprawy, bo czuję się obecnie być znużonym, a wyjaśnienie wymagac będzie dłuższej mowy. — При семъ сослался еще на сознанія заприсяженного свЪдЪтеля на счетъ сего вопроса г-на А. Н. Щербана.

ЗасЪданіе закрыто въ 2 1/2 часовъ пополудня.

Такъ якъ въ отчетЪ o допросЪ свЪдЪтеля г-на Л. H Щербана, его сознанія на счетъ "Посланника св. Владиміра Великого" лишь въ извлеченіи помЪщенныи, имЪютъ великое значеніе, приводимъ ихъ буквально на семъ, для нихъ самомъ соотвЪтственномъ мЪстЪ.

"Коли въ 1880 г. іезуитская пропаганда начала вдиратись со своими „Posłańcami Serca Jezusowego" между русскій народъ, съ о. Наумовичемъ рЪшили мы издавати „Посланникъ сладчайшого Іисуса", щобы противодЪйствовати тЪмъ непрошеннымъ гостьямъ. Я издалъ такихъ „ІІосланниковъ" два. Якъ только первый выпускъ появился, издалъ митрополитальный Ординаріатъ куренду, которою запрещаетcя читанье его, якъ тоже и Рада школьная краевая — вмЪшавшись не въ свое дЪло — издала „Okólnik" противъ читанью того „Посланника", помимо того, що та книжечка была призначена исключно только для селянъ и мЪщанъ. Коли первое изданіе первого выпуска совсемъ исчерпалось, я намЪрялъ издати вторый его накладъ якъ я вторую книжечку подъ тЪмъ же заглавіемъ. Дабы получити апробату тЪхъ брошюрокъ — хотяйбы и съ указанными Ординаріатомъ измЪненьями — я обратился лично къ о. Малиновскому и вручилъ ему письмо отъ 30. Марта 1880 г. — О. Малиновскій отвЪтилъ, що тЪ брошюрки предложитъ Его Превосходительству Митрополиту къ одобренію, и менЪ до трехъ дней доставится рЪшеніе. Я ждалъ, къ сожалЪнію, на рЪшеніе досыть долго, ибо дня 23. Мая 1880 г. я былъ принужденъ сновь письменно отнестись къ Ординаріату за отвЪтомъ, который я получилъ доперва дня 13. Іюня 1880 г. и то отмовно, хотяй подъ днемъ 5. Мая 1880 г. до Nr. 101/орд. Его Превосходительство Митрополитъ отвЪтили, що брошюрка первая, которой я 500 экземп. переслалъ для даровой роздачи между буковинскій народъ во время Ихъ посЪщенія, для того не можетъ быти приняти, понеже нe есть oдo6peнa нiякимъ кaтoлич. Oрдинаpiaтoмъ; отже иныхъ мотивовъ не было. Я казалъ выпечатати ихъ безъ апробата. Въ виду тЪхъ запрещеній ничого иного не оставало, якъ змЪнити заглавіе дальшихъ брошюрокъ, що и сталось. О. Наумовичъ прислалъ мнЪ рукопись на третью книжечку, которую я змодификовалъ, a четвертый въ ней отдЪлъ совсемъ переробилъ, придержуючись однако системы, по большой части Исторического Катехизма, изданного въ 1876 г. въ КоломыЪ, нe кoнфискoвaннoгo; третью брошюру издано подъ заглавіемъ „Посланникъ св. равноапостольного князя Владиміра Великого." Та брошюрка была передана въ цензуру дня 12. Іюня 1880 г. a ея не конфисковано. Я брошюры сейчасъ порозсылалъ, a между иными выслалъ тоже пачку г-ну Болюху, селянину въ Кутковцахъ, почта Тарнополь, которую то г-нъ Староста въ ТарнополЪ отобралъ и сдЪлалъ доносъ до ц. к. НамЪстничества подъ днемъ 26. Іюня 1880 г. Nr. 116/pr. ВслЪдствіе того дописа г-на Староста ц. к. НамЪстничество препоручило ц. к. Дирекціи полиціи брошюрку "Посланникъ св. Владиміра" конфисковати, вслЪдствіе чего забрано y мене дня 30. Іюня 1880 г. 213 экземплярей, такъ, якъ прочіи экземпляри находились по книжныхъ лавкахъ, a по части и въ рукахъ селянъ на провинціи. Я думалъ, що ц. к. державная Прокураторія по предложенью ей той брошюрки ц. к. Дирекціею полиціи поступитъ консеквентно, и нe предложитъ ея къ затвердженью ц. к. Суду, однакожь противно сталось. Ц. к. Судъ дня 5. Липня 1880 г. потвердилъ конфискату, бо „w niektórycb ustępach występują przeciw Polakom" противу которому то засуду на основаніи §. 493 я просилъ o переведенье головной росправы въ томъ дЪлЪ, Головвая росправа состоялась 28. Вересня 1880 г., a кромЪ того ц. к. державная Прокураторія выточила мнЪ процесъ за употребленье псевдонима „АлексЪевъ", за що я уплатилъ 25 злр. кары. При головной росправЪ o конфискатЪ „Посланника св. Владимра" показалось, що г-нъ заступникъ ц. к. Прокураторіи, не имЪючи на чемъ оперти своего акта обжалованья, поставилъ внесеніе, дабы цЪлу брошюру прочитати, чему я супротивлялся a то тЪмъ больше, що уже въ первомъ засудЪ сказано, що: „w niektprych ustępach występuje przeciw Polakom," a я хотЪлъ знати тЪ уступы, въ которыхъ противъ Полякамъ выступается, ибо въ цЪлой брошюрЪ того дочитатись я не могъ. Брошюрку, помимо моего протеста, прочитано и первобытный засудъ потверждено. Тутъ долженъ я примЪтити, що вслЪдствіе возванья ц. к. Президіи краевого НамЪстничества подъ днемъ 26. Іюня 1880 г. митрополитальный

Ординаріятъ издалъ въ ЖукотинЪ дня 3. Липня 1880 г. вторую куренду, запрещающую читати „Посланникъ сладчайшого Іисуса II." и „Посланникъ св. Владиміра Великого III."

ВслЪдъ затЪмъ краковскій „Czas" въ Nr. 272 помЪстилъ выдержки изъ той послЪдней брошюры, a eгo не конфисковано; такъ само и „Dziennik Polski", репродукуючи за „Czasom" не былъ конфискованъ; доперва „Wiener Allg. Zeitung" за тЪ самыи выдержки была конфискована нa основаніи §. 58 lit. c), трактующого o государственной измЪнЪ.

Якъ повысше я уже созналъ, конфисковано y мене 213 экземп., прочіи были розосланы; a такъ, якъ поодинокіи лица — не взирая на §. 37 прасового закона — были потяганы до отвЪтственности, если только имЪли y себе помянутую брошюру въ одномъ экземплярЪ и многіи селяне вслЪдствіе доносовъ и переведенія слЪдствія платили грошевую кару за читанье той брошюры — що закономъ не запрещено, a тЪмъ меньше, що ею конфисковано познЪйше — я всЪ, перепроданныи книжнымъ лавкамъ экземпляри „Посланника св. Владиміра" стягнулъ, и всЪ сложилъ y себе на стрыху.

По предпринятой 5. Февраля 1882 г. y мене ревизіи — даже въ пивницЪ и на стрыху — забрано помянутую брошюру, мене увязнено на основаніи §. 58 lit. c), a я просидЪлъ въ вязницЪ до 11. АпрЪля 1882 года.

Такъ стоитъ дЪло съ „Посланникомъ св. равноапостольного Владиміра Великого."