Пpедс. читаетъ свЪдЪтельства и акты, относящіися къ А. И. Добрянскому и ОльгЪ Грабарь.

Староста въ ГомоннЪ, Михаилъ Уйфалусси, свЪдЪтельствуетъ, що въ политическомъ отношеніи поведеніе г-на Добрянского всегда было примЪрно, образцово, но въ религіозномъ отношеніи все семейство Добрянскихъ стояло за введеніемъ въ русскую церковь обрядовъ восточной церкви.

Также заявляли себя Добрянскіи всегда и вездЪ безусловными приверженцами русской народности. Дальше сообщаетъ гомонскій староста, що лЪтомъ прошлого года были y Добрянскихъ: Соколовъ, Марковъ и Мирославъ Добрянскій и описываетъ наконецъ отношенія А. И. Добрянского къ русскому духовенству.

Добр. признаетъ себя руссофиломъ, никогда того не отрицалъ и не отрицаеть, напротивъ всегда такимъ себя заявляетъ; но проситъ сконстатовати, що тотъ - же самый староста въ своемъ докладЪ поднесъ, що Добрянскій былъ всегда лучшимъ австрійскимъ патріотомъ.

Пpeдс. читаетъ затЪмъ: Nr. 51. Note des k. ungar. Ministeriums des Innern; 333 szam./res.

In Erwiederung des geschätzten Ansuchens vom 27. v. M. Zahl 3640, beehre ich mich Über das Vorleben und das Verhalten des Adolf Dobranszky dem löblichen k. k. Landesgerichte Nachstehendes mitzutheilen:

Schon vor dem Jahte 1848, wo in Ungarn die Nationalitätenumtriebe überhaupt noch nicht in den Vordergrund getreten sind, wohl aber bei einem Theile des griech. kat. ruthenischen Clerus schon im Keime lagen und bei Einigen desselben die Hinneigung zu Russland ein offenes Geheimniss War, worauf aber keine Aufmerksamkeit gerichtet wurde, weil für das thatsächliche Auf treten das Terrain, richtig gesagt, die Möglichkeit gefehlt halt, war der Hofrath

Adolf von Dobranszky ein eifriger Verehrer der Russen, machte im Geheimem eine Reise nach Russland, und theilte nach der Heimkehr, so wie auch später, seine Erfahrungen seinen Vertrauten ruthenischen Geistlichen mit, deren Mehrere seit jener Zeit bis heute mit ihm in fortwährender Verbindung waren, und in Allem seiner Richtung folgten. Seine früheren Verbindungen mit Russland verdankt er besonders dem Umstände, dass er die russische Sprache sich vollkommen eigen gemacht hat, und im Jahre 1848/9, als die russische Hilfsarmee in Ungarn eingerückt ist, bei einem kaiserlich russischen Armee-Corps als kais. Commissär in Verwendung genommen wurde.

Dieser Zeitpunkt hat dem Adolf Dobranszky ganz unverhofft für seine Bestrebungen und seine Umtriebe das günstigste Terrain geboten, da er nicht nur in ganz Ungarn mit den russisch gesinnten, daher vaterlandsfeindlichen Persönlichkeiten bekannt wurde, sondern auch als angesehener Führer aufgetreten ist.

Was er als kais. Armee-Coromissär gethan hat, das bleibe unerwähnt, denn es ist zu wtin-schen, dass dieser Zeitabschnitt verhüllt bleibe, und es wird daher bezüglich auf jene Zeit nur das noch bemerkt, dass er für die Russland geleisteten Dienste nicht nur mit dem Annen-Orden II. Klasse mit der Krone ausgezeichnet wurde, sondern ausserdem einen namhaften Geldbetrag erhalten hat. Es ist allgemein bekannt, dass der in beschränkten Verhältnissen gewesene Adolf Dobranszky seine im Komitate Zemplen gelegene Besitzung Czertez mit russischen Rubeln gekauft hat, dessen er sich selbst lange Jahre hiedurch gebrüstet hat.

Als im Jahre 1849 die absolute Regierung auch in Ungarn eingeführt wurde, ist Dobran-szky in den höheren administrativen Sraatsdienst getreten und hat beim kais. Gouvernement eine Anstellung erhalten.

Von da an hat er seine Umtriebe im russischen Interesse im gros serem Masse fortgesetzt und hat durch seinen mächtigen Einfluss den gesammten ruthenischen Clerus für seine Umtriebe gewonnen, durch seine Vermittlung haben ruthenische Kirchen, Schulen und Priester Aushilfen , Kirchenparamente und Messegewänder aus Russland erhalten, durch ihn erlangten die die Priester und Lehrer in Ungarn bessere Stellen and Aushilfen, mit einem Worte, er war bis zum Jahre 1861 Herr der Situation, der Gönner und Abgott der russisch gesinnten Ruthenen. Während dieses langen Zeitraumes von 1848 bis 1861 organisirte er das Lager derjenigen, welche im russischen Interesse Umtriebe machten, er gründete den Verein des heiligen Basilius, und hat mit dem Bischöfe Rajewszky, welcher bei der russischen Gesandschaft in Wien gewesen ist, fortan die Umtriebe geleitet, durch sein Zuthun wurden russische Bücher und Flugschriften nach Ungarn eingeschmuggelt, die früher patriotisch gesinnten ruthenischen Geistlichen wurden durch ihn gänzlich demoralisirt, fingen an Barte zu tragen und wurde die Form des russischen Kreuzes angenommen. Alles das konnte ungestraft geschehen, weil während der absoluten Periode auf Grund des Prinzips „Divide et impera" den nationalen Bewegungen vollkommen Freiheit gestattet war, und die Veranstaltung von Umtrieben und deren Förderung sogar als Loyalität betrachtet wurde.

In Ungarn war der Hauptagent des Dobranszky ein gewisser Wladimir Terleczky, ein Mönch aus dem Orden des heiligen Basilius, der aus Russland nach Ungarn gekommen ist und in dem nächst der Stadt Munkacs gelegenen Kloster im panslavistischen Interesse eifrig gewirkt hat, bis seine landeafeindlichen Umtriebe wahrgenommen wurden, derselbe wurde sofort im Kloster Maria-Pocs internirt, statt aber sich dahin zu begeben, ist er nach Russland entflohen und soll derzeit angeblich in Kiew als bekannter panslavistischer Agitator sich aufhalten.

Dies war die Haltung des Adolf Dobranszky bis zum Jahre 1861.

Als im Jahre 1861 der ungarische Reichstag einberufen wurde, war Dobranszky zum Abgeordneten gewählt, ebenso im Jahre 1865 und zwar im Komitate Saros durch Einfluss des russisch gesinnten ruthenischen Clerus. In der Öffentlichen Meinung hat diese Wahl Aergerniss erregt, besonders als es zur allgemeinen Kennt-niss gelangt ist, dass er bei Gelegenheit einer Hochzeit, welche in Nyiregyhaz bei dem dortigen rutheniachen Geistlichen gefeiert wurde, sich geäussert habe, dass es unerlaubt, unschicklich und sündhaft ist, wenn Ruthenen ungarisch sprechen, und dass er einem Anwesenden Gaste, weil er ungarisch zu sprechen wagte, einen Verweis gab.

Im Reichstage versuchte er im Interesse der unberechtigten Nationalitäts-Forderungen aufzutreten, nachdem er jedoch die Erfolglosigkeit seines Schrittes eingesehen hatte, wagte er nicht weiter öffentlich zu agitiren. Umsomehr hat er den ruthenischen Clerus sowohl in Eperies, wie in Munkacs und im Kreise des St. Basilius Vereines in der russischen Gesinnung zu erhalten gesucht, oft bereiste er die von Ruthenen bewohnten Gegenden, besuchte die Geistlichen, war fortwährend in Verbindung mit dem Bischöfe Rajewszky in Wien, bis derselbe über Verlangen der ungarischen Regierung von dort entfernt wurde, hat aber seine Verbindung mit diesem brieflich fortgesetzt.

Jeder seiner Schritte wurde aufmerksam beobachtet, ebenso die Thätigkeit des St. Basilius Vereines; aber eine offene vaterlandsfeind-Hche Agitation wurde nicht zum Ausdruck gebracht. Doch hat er nicht nur durch seine, sondern auch durch seines Sohnes Miroslav und seines Schwiegersohnes Emanuel Hrabar unternommenen Reisen viel Thätigkeit entfaltet. Später als Stefan Paukovics, ein Mann ungarischer Gesinnung, zum Munkacser gr. kathol. Rischof ernannt wurde, hat Dobranszky nach einigen schwächeren Versuchen seine öffentlichen Umtriebe eingestellt, im Geheimen aber fortagitirt.

Seinen ordentlichen Wohnsitz hatte er in der Gemeinde Czerteź, wo er Grundbesitzer ist, hielt sich aber dort wenig auf, und ist in letzterer Zeit viel in Wien gewesen. In Ungvar ist er in den letzten Jahren nicht gewesen, dafür, dass er seine schriftlichen Verbindungen stets aufrecht hielt, hat er sich auffallend ruhig verhalten.

Im Ganzen genommen, war der Lebenslauf des Dobranszky der Art, dasa er für einen landesfeindlichen, russischen Agenten galt und mit Rücksicht auf seine zahlreiche Familie, seine bekannte Lebensweise und sein geringes Einkommen allgemein angenommen wurde, dass er von Seite Russlands als Agent fortan unterstützt wurde und unterstützt wird. Alle Anzeichen und Wahrnehmungen, sowie die öffentliche Meinung deuten dahin, dass er im russischen Solde steht und der thätigste Agent der in Russland befindlichen, panslavistischen Partei ist.

Was jene Behauptung des Adolf Dobranszky betrifft, dass er in Ungarn ver.olgt wird, so ist selbe ganz grundlos, ja es ist vielmehr mit Rücksicht auf dessen Unitriebe wahr und richtig, daes ihm gegenüber stets schonungsweise, vorgegangen worden ist, was er eben nicht verdient hat, da mit Ausnahme des Umstandes, dass er polizeilich überwacht wurde, keine andere polizeiliche Maseregel gegen ihn in Anwendung gebracht worden ist.

Dass seine Angabe über erlittene Verfolgung erdichtet ist, geht daraus hervor, dass er zu ihrer Rechtfertigung nur zwei Momente vorbringt. Erstens, dass im Jahre 1868 gegen sein Leben ein Attentat versucht wurde. Ueber das Bewandtniss dieser Angabe wurde nachgeforscht und es ging daraus hervor, dass Dobranszky selbst das Gerücht verbreitet hat. Dass das Attentat gegen ihn nicht versucht wurde, wird dadurch bewiesen, dass er über dieses von ihm selbst ausgestreute Geheimniss der Behörde keine Anzeige gemacht hat, was er sicher gethan hiitte, wenn dieses Attentat nicht eine totale Fiction gewesen wäre. Die zweite Angabe ist die, dass statt seiner sein Sohn Miroslav in Ungvar von den Honved's mit Schlagen miss-handelt worden sei.

Die Misshandlung seines Sohnes ist Thatsache und war das Objekt einer eindringlichen Untersuchung, aus welcher sich ergeben hat, dass dessen Sohn gegen mehrere Honved's herausfordernd sich benahm und selben in's Gesicht sagte: „Ihr tölpelhaften Honved's, auch der ist ein Hundsfott, der euch erhält, auch euer König," worauf er von den Honved's misshandelt wurde.

Derselbe wurde wegen Majestätsbeleidigung in Untersuchung gezogen, das straf gerichtliche Verfahren konnte aber nicht durchgeführt werden, weil er aus Ungarn flüchtig geworden ist.

Nachdem uun die Misshandlung seines Sohnes wegen dessen herausfordernden Benehmens erfolgt ist, so ist die Behauptung, er sei statt seiner geschlagen worden, eine Erdichtung. Uebrigens war er bei der Gelegenheit persönlich in Ungvar und ihn hat Niemand verunglimpft, und so wird jede Behauptung, welche zum Beweise seiner Angaben dienen könirte, hinfällig. Aus Allem diesem geht hervor, welchen Glauben seine Angaben überhaupt verdienen.

Buda-Pest, am 11. März 1882.

Koloman Tisza.

Добр. обязывается послЪ прочтенія ceгo доноса доказати полную безосновнось цЪлого ceгo правительственного акта, въ которомъ ни слова правды нЪтъ, самымъ-же лучшимъ доказательствомъ того, его многочисленныи свЪдЪтельства по службЪ. ДЪйствительно было два разы покушеніе на жизнь его. Неправдою есть, будто-бы сынъ его Мирославъ ушелъ передъ наказаніемъ въ Россію, такъ якъ столкновеніе съ гонведами происходило въ 1870 г., a Мирославъ уЪхалъ въ Россію 1880 г., значитъ 10 лЪтъ позже и то за пашпортомъ венгерского Министерства. КромЪ того былъ уже съ 1880 года нЪсколько разъ на родинЪ, не смотря на то, не былъ властями преслЪдованъ. Во всемъ семъ актЪ не приведено ни одного факта, говорящого въ его — Добрянского — вредъ и естественно, такъ якъ привлечено бы уже давно въ Венгріи Добрянского къ отвЪтственности, еслибы были факты, доказывающіи основность положеній Министра. Оттого-то и кажется подсудимому, що сей актъ скорьше лестенъ для подсудимого, такъ, якъ самъ Министръ, называя его опаснымъ русскимъ агитаторомъ, ясно говоритъ, що онъ дЪлалъ по желанію правительства. ВслЪдствіе чего полагаетъ подсудимый, що Министръ даже не читалъ подписанного нимъ правительственного aктa, иначе не подписалъ бы eгo.

Д-ръ Луб. Herr Tisza nennt Ihr Wirken und jede Thätigkeit der Nationalitäten in Ungarn — „Umtriebe." Wollen Herr Hofrath mir

Пpoк. Proszę o usunięcie pytaniat gdyż odpowiedź byłaby krytyką stanowiska, z jakiego wydał J. E. minister Tisza świadectwo p. Dobrzańskiemu.

Пред. Usuwam to pytanie, gdyż stosunki parlamentarne we Węgrzech są znane.

Добр. все таки отвЪчаетъ, що хотя венгерское министерство и происходитъ изъ парламентарного большинства, имЪючи власть, гнететъ всЪ другіи немадьярскіи народности. Въ Венгріи происходитъ борьба финской и индо-европейской расъ.

Пред. Z powodu powyższego świadectwa zarządzono dochodzenia. Postarano się najpierw o ekstrakt tabularny Czerteża; pokazuje się z niego, że oskarżony nabył majątek od Schirma, a pieniądze uzyskał ze sprzedaży lasu; sprzedał bowiem 25.000 sążni kubicznych drzewa twardego za przeszło 86000 złr.

Прочтено протоколарныи сознанія управляющого имЪніемъ гр. Емануила Андраши — Балтазара Шелла: ему извЪстно, що графъ Андраши купилъ лЪсы отъ г-на Добрянского.

Пред. читаетъ слЪдственныи акты въ дЪлЪ покушенія на жизнь А. И. Добрянского, въ ПештЪ въ 1868 г.

Д-ръ Карлъ Сиклоши, лЪкаръ, содерживающій въ близи Пешта частную больницу, созналъ, що въ 1868—1869 годахъ, когда А. И. Добрянскій пробывалъ y него, случилось, що во время проЪзда стрЪлилъ кто то къ Добрянскому, но пуля не попала въ него, лишь въ карету.

Изъ актовъ суда въ УнгварЪ читаетъ сообщеніе o случившемся тамъ-же въ 1870 г. съ Мирославомъ А. Добрянскимъ.

Учитель Иванъ Петрикъ созналъ, що гонведы побили Мирослава, думаючи, що бьютъ Адолфа Добрянского, на которого засЪли, когда выходилъ изъ засЪданія Общества св. Василія.

Д-ръ Арнимъ Шпицеръ и Николай Гомичко сознали согласно съ предъидущимъ свЪдЪтелемъ.

Добр. Daraus ersieht man, dass Alles, was ich über die Attentate auf mein Leben vorbrachte, auf Thatsachen beruht.

ЗатЪмъ прочтено рядъ свЪдЪтельствъ по службЪ A. И. Добрянского.

Изъ 1846—1847 г., когда былъ въ Шемницахъ, въ рудникахъ „Kunstoffizier-oмъ" повысшено ему, за отличныи услуги, жалованіе и личное добавленіе съ 30 на 60 гульд. ежемЪсячно.

Въ 1848 году получилъ. лестное свЪдЪтельство отъ дирекціи въ ПрибрамЪ (въ Чехіи) за взорцовое веденіе дЪлъ.

Въ 1851 г. именованъ комисаремъ съ годичнымъ жалованіемъ въ 1.600 гульд. к. ц.

Въ томъ-же году получилъ отъ архикнязя Альбрехта собственноручное письмо съ декретомъ признательности за отличную дЪятельность при регулаціи рЪки Марошъ.

Въ 1853 году именованъ совЪтникомъ намЪстничества въ Буда-ПештЪ съ годичнымъ жалованіемъ въ 3.150 гульд.

Въ 1855 году выражено ему со стороны правительства признательность и удЪлено ремунерацію въ 400 гульд.

Въ 1857 году декретъ признательности за превосходныи услуги въ МиланЪ и 800 гульд. ремунераціи.

Въ томъ-же году за регулацію дорогъ и рЪкъ въ велико-варадинскомъ комитатЪ орденъ желЪзной короны III. кл.

Въ 1858 году декретъ признательности и ремунерацію въ 500 гульд. за регулацію рЪки Самошъ.

Въ 1859 году декретъ признательности отъ своего шефа Адрянского.

Въ 1860 году призванъ декретомъ глубокой признательности къ Бенедеку въ Пештъ.

Въ 1861 году, при оставленіи службы изъ императорской канцеларіи, благодарственное письмо за превосходныи услуги во все время службы.

КромЪ сихъ именованій и декретовъ признательности прочтено еще много другихъ писемъ, которыми будто выражается ему признательность и удЪляются ремунераціи и личныи добавки, будьто назначается его ва высшій постъ, такъ именовано его наконецъ — надворнымъ совЪтникомъ съ годичнымъ жалованіемъ около 7.000 гульд.

Въ 1847 году вЪнское промышленное Общество выразило признательность за изобрЪтенную и улучшенную Добрянскимъ систему машинъ въ примЪненіи къ роботамъ въ рудникахъ и за изобрЪтенія относительно водныхъ роботъ.

Наконецъ прочтено еще дипломъ дворянства, удЪленного Добрянскому, при которомъ все жизнеописаніе Добрянского и признательность за громадныи услуги, принесенныи державЪ.

ПослЪ прочтенія сихъ свЪдЪтельствъ:

Пpок. Sie haben Saczurow im J. 1851 und Czerteż, nachdem Sie Saczurow verkauft haben, im J. 1863 gekauft?

Дoбp. So ist es.

Прок. Sie schätzen Czerteż auf 260.000 fl. In Angesicht ihrer Vertheidigung, dass Sie dieses Gut für eigene Mittel, aus Ersparnissen gekauft,

habe ich alle Ihre Remunerationen gerechnet und deshalb frage ich Sie, wie Sie dieses Gut, das 260.000 fl. — nach Abschlag von 8.000 intabu-lirter Schulden — wert ist, für diese unbedeutenden, jährlich kaum 1000 fl. erreichenden Remunerationen und bei einer solch zahlreichen Familie, zuversichtlich sehr geringen Ersparnissen — gekauft haben?

Добр. Im Jahre 1849 betrug mein Vermögen 6 bis 7 Tausend Gulden; damit konnte ich nicht weit kommen. Im Jahre 1851 kaufte ich vom Ignatz Pechy Saczurow und den Pancky-Wald um 16.000 und zwar so, dass ich zum Kaufpreis in Ungvar von den Capitelgeldern 4 bis 6.000 fl. zugeliehen und eine beträchtliche auf Saczurow lastende Schuld übernommen habe. Die Exmissionen zur Regulirung der Flüsse und zum Strassenanlegen, welche jahrelang dauerten, brachten mir über 100.000 fl. ein. — Вычисляетъ длинный рядъ рЪкъ, которыи регулировалъ, и обыкновенныхъ и желЪзныхъ дорогъ, при которыхъ созиданіи былъ занятъ. — Vom Jahre 1848 bis 1861 war ich beständig ausserhalb meines Domizils beschäftigt und wenn Sie die Diäten berechnen, werden Sie sich überzeugen, dass ich auf einem ganz redlichen Wege zu meinem Vermögen gekommen. — Ausserdem begünstigte das Glück meine Unternehmungen. Saczurow habe ich um das Doppelte des Kaufpreises, um 30.000 fl. verkauft, und um den mit Saczurow zusammen gekauften Pancky-Wałd habe ich 86.000 fl. bekommen. Czerteż habe ich um 20.000 Gulden gekauft, und einen kleinen Theil des dazu gehörigen Waldes habe ich um 20.000 fl verkauft. Bei meiner einfachen Lebensweise wäre ich heute ein Millionär, wenn nicht im J. 1873 der Krach eingetreten wäre!

Пред. читаетъ отзывъ ректора вЪнского университета o Вл. И. НаумовичЪ — лестный. Дальше отзывъ митрополитальной Консисторіи o оо. НаумовичЪ и Огоновскомъ. Въ политическомъ отношеніи ихъ поведеніе было всегда примЪрно. Владыки Яхимовичъ и Литвиновичъ привлекали о. Наумовича къ отвЪтетвенности изъ-за предприниманного нимъ очищенія обряда отъ нововведеній, но оправдано его. Консисторіи ничего неизвЪстно o агитаціяхъ о. Наумовича въ пользу схизмы. Изъ-зa перехода его сына д-ра Николая въ православіе, былъ привлеченъ къ отвЪтственности.

Коломыйскій городскій голова говоритъ въ своемъ отзывЪ o г-нЪ Tpeмбицкомъ:

„Trembicki jest znany jako sprytny agitator moskalofilski, nieprzyjaciel Polaków i przeciwnik istniejącego porządku rzeczy w Galicyi.

Станиславовская городская думa говорнтъ въ своемъ отзывЪ o г-нЪ НичаЪ:

„Nyczaj prowadził życie nienaganne."

Скалатское Староство такій прислало отзывъ o o. НаумовичЪ:

„Ks. Iwan Naumowicz jest gorącym zwolennikiem zasad moskalofilskich, rozszerzał te zasady wszędzie i przy każdej sposobności prywatnie, publicznie, w towarzystwach, w domu, a nawet i w cerkwi. W zawodzie swoim publicznym odznaczał się jako nieprzyjaciel instytucyj krajowych, wywodząc żale, że narodowość polska objęła hegemonię w kraju i nie dopuszcza Rusinów do urzędów i posad publicznych. Malkontent, grawituje całe życie ku Moskwie. W takich zasadach wychował swoje dzieci. Włodzimierza posyłał na wychowanie do zakładu moskiewskiego, jedną córkę do Chełmu i Kijowa, a jedną posłał do znanego renegata Cybyka do Warszawy. Ogłaszał się lekarzem homeopatycznym, leczącym rozmaite choroby, nadto mającym władzę odganiania złego ducha. (Beceлоcть). Tym sposobem przyczyniał się do obałamucenia ludu, szukającego u niego porady lekarskiej."

Наум. To urzędowe sprawozdanie zadziwia mnie, zwłascza nie poparte faktami. Nigdy nie byłem do żadnej odpowiedzialności pociąganym. Raz tylko przypominam sobie, czyniono mi uwagi z powodu trzyramiennego krzyża, w którem russofilstwo spostrzegano. Takie krzyże są u nas wszędzie używane. Ażebym gdzieś występował z niemi tendencyami russofilskieini, tego nie było. Ja się nie wypieram, że sam jestem russofilem — ale co do rządu to nie. Obowiązkiem Starostwa było wezwać mnie do odpowiedzialności — nic mi nie zarzucono. Co do homeopatyi, to dawałem rady i leki, jeżeli przychodzili biedni, jednak zawsze wtedy dopiero, gdy oświadczyli, że są biedni i do lekarza udawać się nie chcieli.

Co się tyczy zażegnywania, to przyznaję się, że się zdarzało. Przychodzili z dziećmi — kładzie się im ręce na głowę — ot tak — (дЪлаетъ гестъ). Jest to magnetyzm zwierzęcy, który już opisywali Mickiewicz i Śniadecki, Ja w to wierzę i wypróbowałem na moich dzieciach. Uśmierza to ból w pewnych razach. Z tem nie są połączone żadne czary.

Ta tendencyjność dziwi mnie.

Пред. Upominam księdza proboszcza, by takich wyrażeń nie używał. Jest to sprawozdanie oparte na pewnych podstawach i nie może być tendencyjne.

Hayм. Polega na mylnych informacyach. Co do moich dzieci w Rossyi, to każdemu obywatelowi wolno swoje wychowywać, gdzie mu się podoba. Przyjaciele moi w Moskwie wiedząc, że nie mam środków do wychowania, zmiłowali się nad memi dziećmi i wzięli je do siebie.

Збаражское Староство между прочимъ такъ говоритъ o Залускомъ и ШпундерЪ:

„Załuski, z profesyi szewc, podejrzanym był zawsze, iż utrzymuje związki z moskalofilami i socyalistami. Człowiek burzliwego charakteru i chytrego usposobienia, zostawał pod ciągłym nadzorem żandarmeryi. Szpunder, będąc w Hniliczkach wójtem, działał na rzecz prawosławia, ale zawsze pod pokrywką legalności. Utrzymuje związki z moskalofilami."

Добавочное свЪдЪтельство коломыйского Староства констатуетъ, що:

"Trеmbicki był fanatycznym zwolennikiem zasad propagowanych przez „Słowo;" pod pokrywką rutenizmu propagował russofilizm."

„W każdej działalności przebijało się wrogie usposobienie przeciw Polakom, występywał przeciw porządkowi w kraju i w skutek tej niebezpiecznej działalności został zasuspendowany."

Tpeмб. Dziwi mnie to, że mówi się w tej odezwie, jakobym był wrogiem Polaków, a ja w domu używam języka polskiego i main żonę Polkę.

Пред. Świadectwo Starostwa w Stanisławo wie co do osoby p. Apollona Nyczają, że „jest moskalofilem i pod pozorem sprzedaży i rozdawania nasion trudnił się agitacyą w tym duchu między ludem."

Hич. Nie mogę dopatrzeć najmniejszej zgodności z prawdziwym stanem rzeczy. Moskałofilizm zaraucają mi w tem, że ja sprzedawał i rozdawał nasiona. Przecież w tem nie ma nic złego. Boz dawałem na zgromadzeniu towarzystwa im. Kaczkowskiego pomiędzy członków, chciałem żeby jakoś gospodarka wiejska się podniosła, ależ to się działo pod okiem komisarza rządowego, który był obecny na zgromadzeniu, a ten najmniejszej uwagi z tego powodu mi nie robił.

Пред. констатуетъ, що по свЪдЪтельствамъ судовыхъ регистратуръ въ ТарнополЪ, КоломыЪ и СтаниславовЪ, подсудимыи o. Наумовичъ, гг. Ничай, Трембицкій, Влад. Наумовичъ, Залускій и Шпундеръ, не были привлечены къ отвЪтственности въ судовой дорозЪ.

Дирекція гимназіи въ Черновцахъ дала о. Огоновскому весьма лестное свЪдЪтельство въ каждомъ отношеніи. Такого-же рода всЪ свЪдЪтельства: краевого Правительства въ Черновцахъ, черновецкого Магистрата и черновецкого старосты, относящіися къ о. Огоновскому.

Громадское управленіе въ ЗбаражЪ свЪдЪтельствуетъ:

„Ołeksa Załuski, szewc chłopskich butów, człowiek bez inteligencyi, od czasu, jak się zawieruszył w roboty polityczne, podupadł na majątku, zaniedbał rzemiosło i gospodarstwo i bawił się w rozmaite agitacye podczas wyborów. Jest rzeczą niezawodną, że dążył do prawosławia; agitował za niem przy każdej sposobności; uczęszczał do Poczajowa na odpusty. Z Siedlec od ks. Kieryczyńskiego otrzymał 5 rubli; nie wiadomo, czy częściej nie odbierał ztamtąd podobnych zasiłków. Był butny i zuchwały, tak, że nazywano go buntownikiem. Podburzał bowiem sąsiednie gminy. Zostawał w ścisłym stosunku z ks. Naumowiczem, co dowodzi, że nie działał na swoją rękę."

3aл. опровергаетъ все въ семъ свЪдЪтельствЪ сказанное.

Громадское управленіе въ СкалатЪ прислало o. Наумовичу во всякомъ отношеніи весьма лестное свЪдЪтельство.

Наум. Otóż tu dopiero zupełnie inaczej mnie przedstawiono, a są to ludżio niezawiśli, którym wierzyć można.

СвЪдЪтельство львовского комисарята потверждаетъ, що Марковъ не имЪетъ ніякого имЪнія и велъ себя всегда нравственно.

Дальше слЪдующій докладъ директора львовской полиціи отъ 8-го (нов. ст.) января 1877 года къ президіи ц. к. намЪстничества:

Benedykt Płoszczański był głównym współpracownikiem „Słowa" do połowy roku 1871. W tym roku Bogdan Dziedzicki, usuwając się od redakcyi, odstąpił bezpłatnie Płoszczańskiemu wydawnictwo i redakcyę „Słowa." Odtąd stała się donioślejszą i wybitniejszą działalność Płoszczańskiego. Od tej chwili zmieniły się nagle stosunki jego, dosyć niekorzystne pod względem materyalnym. Powypłacał naraz wszystkie długi, jakie przedtem porobił u tutejszych żydowskich lichwiarzy, co fie małe zdziwienie obudziło w kole tych negocyantów, zajął po Diedzickim obszerne, z kougortem urządzone mieszkanie i prowadził odtąd aczkolwiek nie wystawne, jednak pod każdym względem wygodne życie. Nadto wystawił sobie Płoszczański przed dwoma laty piątrową kamienicę przy ulicy Gródeckiej, wartości kilkunastu tysięcy złr. Syn ubogich mieszczan w Roźniatowie i ożeniony z niebardzo zamożną osobą, zawdzięcza Płoszczański swoją obecną zamożność w tak krótkim czasie głównie stosunkom swoim z Rossyą. Jako właściciel i kierownik „Słowa," którego jawiłem zadaniem jest, szerzenie w Galicyi sympatyj russofilskich, zostaje Płoszczański w ciągłych relacyach z Rossyą, czego dowodzą podróże jego co roku do Rossyi, a mianowicie do Kijowa, odbywane, W obec niewielkich dochodów z wydawnictwa „Słowa," nader mało rozpowszechnionego w Rossyi, musi on widocznie mieć jeszcze inne źródła dochodu. Wsparcie bowiem dwustu rubli, jakie Płoszczański, według dawniej ogłoszonych sprawozdań rachunkowych „Błagotworitielnawo Komiteta w Kijowie," otrzymał, wydaje sig za szczupłem, i było tylko udzielone jako nagroda. Do domu Płoszczańskiego zgłaszają się zwykle przejeżdżający znakomitsi rossyjscy podróżni lub literaci, którym

chętnie udziela żądanych wyjaśnień, a przed i kilku laty, w czasie żywszej agitacyi panslawistycznej w Galicyi, pośredniczył Płoszczanski między młodzieżą ruską, emigrującą do Rossyi, zaopatrując wychodźców stosownemi rekomendacyami. Płoszczański należy do kierownictwa tutejszych stowarzyszeń Rady ruskiej, stowarzyszenia Michała Kaczkowskiego, Kasyna ruskiego, Instytutu Stauropigiańskiego i Domu Narodnego. Już to samo wskazuje, że Płoszczański posiada w swojem stronnictwie znaczny wpływ, który się tym ważniejszym okazuje, iż jest on zarazem kierownikiem organu publicznego, reprezentującego opinię tego stronnictwa. Powyżej wymienione stowarzyszenia wskazują oraz na osoby, z któremi Płoszczańaki w ciągłej zostaje styczności.

Вторая реляція директора полиціи во ЛьвовЪ отъ 21-го (нов. ст.) апрЪля тек. года къ президіи намЪстничества гласитъ:

Benedykt Płoszczański, długoletni współpracownik, a następnie współredaktor „Słowa" obok Bogdana Dziedzickięgo, objął po ustąpieniu tegoż wydawnictwo czasopisma „Słowo" na własną odpowiedzialność od dnia 21. czerwca 1871. Odtąd stała się głośniejszą i skuteczniejszą działalność Płoszczańskiego na polu politycznem. Działalność zaś Płoszczańskiego na polu dziennikarskiem widoczną jest z zachowania się „Słowa," od czasu objęcia przezeń redakcyi aż do tej chwili Rezultatem zaś jest: utworzenie i utrwalenie w kraju stronnictwa, uznającego się pod względem literackim, narodowym i ręligijnym integralnym szczepem plemienia rossyjskiego, wyrugowanie galicyjsko-ruskiego narzecza i adoptowanie języka rossyjskiego, tudzież pielęgnowanie tendencyj, przyjaznych Rossyi.

Zadanie, jakiego podjął się Płoszczański, wymagało częstych jego podróży do Rossyi, celem osobistego zetknięcia się z osobistościami, tamże słynnemi z agitacyi panslawistycznej, a popierającemi powyżej skreślone dążności. Podróże te zwykł okrywać tajemnicą, gdyż często nie donosił o wyjeździe swoim ze Lwowa, do czego jako redaktor w myśl ustawy prasowej był obowiązany.

Co do stosunków zresztą Ploszczańskiego, pozwalam sobie powołać się na sprawozdanie mego poprzednika z dnia 8. stycznia 1877 r.

Podobną i w tym duchu działalność rozwijał Płoszczański także w ważniejszych Stowarzyszeniach ruskich, mianowicie w „Radzie ruskiej," gdzie zajmował miejsce sekretarza, i w Stowarzyszeniu imienia Michała Kaczkowskiego, w którem był prezesem lub wiceprezesem. Na tem ostatniem stanowisku popierał on wpływem swoim rozpowszechnianie broszurek, treści, zdradzającej tendencye szyzmatyckie i panslawistyczue, to też z powodu ustawą karną naruszającej działalności Płoszczańskiego, kilkakrotnie sądowe wdrażano śledztwa.

Bo время чтенія полиційной реляціи, г. Площанскій былъ взволнованъ до крайности. На возваніе предсЪдателя, сыдя отвЪтилъ подсудимый.

Плoщ. Ażebym mógł odpowiedzieć dokładnie na wszystkie zarzuty, podniesione przeciwko mnie przez Dyrekcyę policyi, musiałbym prosić Wysoki Trybunał, by mi wprzód wolno było je wynotować i później na nie odpowiedzieć, — gdyż naprawdę trudno mi było wszystkie szczegóły zatrzymać w pamięci. Tymczasem mogę zaznaczyć, że „Słowo" było redagowane w duchu umiarkowanym i lojalnym, ono wcale nie szerzyło niebezpiecznej dla Auatryi propagandy, lecą broniło zawsze prawa narodowości ruskiej, występując przeciw licznym nadużyciom w kraju i odpierając zaczepki i napaście przeciwników. Co do mnie, mogę powiedzieć, że przekonanie swoje przed laty z większą broniłem energia. Że z czasem ta energia w obronie swego przekonania u mnie musiała osłabnąć, dowodzi już ta okoliczność, że stronnicy moi polityczni robili mі zarzuty twierdząc, że „Słowo" stawało się mdłem i w skutek tego mniej brałem udziału w towarzystwach. Jako Rusin uważałem za swój obowiązek, należeć przedewszystkiem do ruskich towarzystw i tam wypełniać przyjęte na siebie zadanie, chociaż z drugiej strony byłem członkiem także wielu innych towarzystw, mających cole humanitarne i nie specyficznie ruskich, jak n. p. do gal. Towarzystwa muzycznego, Towarzystwa „Harmonii," gimn. Towarzystwa „Sokół," Towarzystwa realnościowego, ochrony zwierząt, nareszcie nowego Towarzystwa, zajmującego sie losem wypuszczonych więźniów i t. p. W ogóle należałem do każdego Towarzystwa, do którego mie wezwano. Gdy byłem prezesem Towarzystwa im. Kaczkowskiego, nie dawałem nigdy powodu do niezadowolenia władz, a nawet, gdy z innymi urządzałem muzykalno-deklamatorskie wieczory, wpływałem na to, ażeby czysty dochód obracany był n. p. na wsparcie ranionych w walce żołnierzy i t. p. Wydania Towarzystwa za mego przewodnictwa nie ulegały nigdy konfiskacie, a śledztwa sądowego nie miałem żadnego. W „Radzie ruskiej" należałem zawsze do tych, którzy się zajmywali sporządzeniem adresów lojalności ze strony ruskiego narodu dla Najdostojniejszego Domu cesarskiego, a także należałem do deputacyi, która w imieniu Rusinów doręczała adresy c. k. namiestnikowi kraju. Szkoda tylko, że urzędowa „Gazeta Lwowska" ignorowała nas zawsze w swoich sprawozdaniach. Co do majątku, prawda, starałem się jako ojciec zabezpieczyć jako tako byt swojej rodzinie, która po mojej śmierci mogłaby się znaleść w bardzo smutnem położeniu. Niestety, w tym względzie

dotychczas jeszcze nic nie dokazałem, gdyż jak wiadomo, długi równają, się stanowi majątkowemu. Między innerni nareszcie mylnem jest także twierdzenie, jakobym corocznie jeździł do Rossyi i jakoby podróż moja miała takie na stępstwa, jakie relacya policyjna przypuszcza.

Дальше прочтено слЪдующіи доклады Дирeкціи полиціи въ Президію НамЪстничества:

Józef Andrejewicz Marków (jak zwykł pisać swoje nazwisko) już uczniem gimnazyalnym w Samborze, wedle reskryptu Rady szkolnej krajowej z dnia 25. marca 1868, zostawał w stosunkach i korespondencyi z osobami o panslawistyczne dążenia posądzanemi i rozszerzał pisma tendencyjne między młodzieżą szkolną. Przeniósłszy się w roku 1858 do Lwowa, był od czasu objęcia redakcyi „Słowa" przez Płoszczańskiego, współpracownikiem tego pisma, podzielając zasady redaktora i biorąc główny udział w jego agitacyach politycznych.

Z początkiem roku 1881. założył Marków własne czasopismo „Prołom" — a następnie od bieżącego roku dodatek „Wieże," które to pisma moralnie i materyalnie wspierane przez ks. Naumowicza, gorącą agitacyę polityczną podjęły. Oprócz tego Marków, będąc sekretarzem w Stowarzyszeniu imienia Kaczkowskiego, a od września 1880 r. obejmując odpowiedzialność za wszelkie wydawnictwa tegoż stowarzyszenia, był głównym pracownikiem w rozpowszechnianiu popularnych pisemek, a mianowicie: „Krajcarowej biblioteki" o jaskrawszych tendencyach szyzmatyckich i panslawistycznych."

(Mapк. Pierwszy i drugi tomik były zatwierdzone przez metropolitę, w trzecim były przedruki z „.Wicza".)

"O działalności politycznej Adolfa Dobrzańskiego we Lwowie tyle mi wiadomo, że znosił się często z wymienionymi redaktorami i skrzętnie zaznajamiał się w kołach rzeczonej partyi.

Olga Hrabarowa pojawiła się we Lwowie dopiero krótki czas przed jej uwięzieniem i zwróciła na siebie uwagę obszerną korespondencyą. Przedtem przebywała od r. 1865 w M. Sziget, gdzie poślubiła adwokata Emanuela Hrabara, a następnie po wybraniu męża na posła Sejmu węgierskiego, w Peszcie. Po ucieczce jego przed 10 laty, powróciła do wsi Czerteża, zkąd też przybyła do Lwowa. — Дальше читаетъ:

Reskrypt krajów. Rady szkolnej z dnia 25. marca 1868 do Prezydyum Dyrekcyi Policyi we Lwowie.

Uczeń gimnazyum samborskiego Józef Teodor Marków, który zostawał w ciągłych stosunkach i korespondencyi z osobami o panslawjstyczne dążności posądzanemi i pisma tendencyjne między młodzieżą szkolną rozszerzał, przeniósł się do Lwowa i zapisał się do gimnazyum akademickiego. Zwraca się przeto uwagę c. k. Prezydyum Dyrekcyi Policyi na Markowa.

Д-ръ Дyл. W sprawozdaniu starosty z Kołomyi podano, że p. Trembicki został usunięty z powodu agitacyi panslawistycznej; tymczasem mam tu dokument okręgowej Rady szkolnej, w którym są podane powody właściwe usunięcia go od urzędowania.

Пред. читаетъ сей актъ, изъ которого явствуетъ, що Трембицкій былъ уволенъ изъ-за строгого обращенія съ учениками. — ЗатЪмъ отсрочилъ предсЪдатель розбирательство до суботы, 10 (22)-го іюля.

ЗасЪданіе закрыто въ 12 часовъ дня.

(10 (22 )-го іюля, въ 9 часовъ утра).

Пpeдc. Ponieważ jeden ż pp. sędziów przysięgłych, a mianowicie p. Władysław Bylski zwichnął nogę, (nie tak jednak niebezpiecznie, ażeby nie mógł już więcej brać udziału w rozprawie), a dalej z powodu, iż ułożone przez Trybunał pytania nie są jeszczo litografowane — odraczam dalszą rozprawę do poniedziałku, dnia 24. b. m. godziny 8. z rana.