ДОБАВЛЕНІЕ.

 

 

I. Исправленія ошибокъ и неточностей въ допросЪ и защитЪ о. И. Гр. Наумовича.

 

cтор. столб. строчка 172 1 25 изъ горы 176 1 3 „ 176 2 13  „ 176 2 38 „ 176 2 40  „ 177 2 30 „     182 1 38 „ 182 1 39 „ 182 1 41 „ 185 1 39 „ 185 2 12 „ 185 2 28 „ 185 2 45 „ 186 1 2 „ 186 1 4 изъ долу 186 2 22 „ 187 1 20 изъ горы     187 2 26 „     188 1 18 „ 188 2 3 „ 188 2 10 изъ долу 189 1 23 изъ горы   189 2 2 изъ долу 191 1 15 изъ горы 197 l 12 изъ долу 199 2 9 изъ горы 199 2 7 изъ долу 201 1 29 изъ горы 203 1 32 „ 205 1 6 „

ta читай tak nie опустити Nie чит. może w skutek додати tego wybowach чит. wyborach współnie z nim zakupiłem grunt чит. pomogłem mu do zakupienia gruntu poszedłem ч przyszedłszy i опустити  literatę чит. literata wielkiego чит. wielkiе i чит. , przecież nie ч. przeciwniе miał чит. on umiał , опустити robił чит. robiono płocki чит. połocki kandydat stanu duchowne­go słuchał чит. kandydaci stanu duchownego słuchali księża w tym duchu wy­chowani чит. księża du­chem narodowym przejęci utratę чит. na utratę okupioną чит. okupiona wypełnia додати przy koronacyi пo словЪ wypada додати przeciwnicy naszego obrządku krzywdę чит. krzywdy 10 roczników дод. Nauki powiedzieć додати co już powiedziałem no koniecznie дод. trzeba Soroki чит. Soroсko famais чит. Jamais walki чит. walczyć to było później чит. to było bez celu

 

213 отъ стр. 11 дальше:

Наум. Już w poprzednich zeznaniach po­wiedziałem, i dostatecznie jasno wyłożyłem spra­wę unii greckiego kościoła z rzymskim, a jeżeli zachodzi jaka wątpliwość, czy ja uznaję prymat papieżów, powtórzę chyba to, co już mówiłem, że uznaję centralizacyę kościoła powszechnego ze bardzo zbawienną, że jedność wszystkich chrześcian jest najwyższym moim ideałem. Historya uczy, że prymat papieży rzymskich, nie znany w pierwszych wiekach chrześciaństwa. rozwinął się aż z wiekami, że rzymscy biskupi, żyjąc w samej metropolii ówczesnego światowego rzymskiego państwa, już tera samem mieli naj­większy wpływ, a ponieważ, jak mówiłem, było \v ich liczbie wielu uczonych i świętobliwych mężów, wcale nie dziw, że do nich udawali się drudzy biskupi o radę, i tem samem zaczęto ich uznawać jako wyższą powagę. Dogmat zaś powstał aż w 9 wieku, odkąd powagę przemie­niono w władzę, której wschód uznać nie chciał i nie uznaje. Powiedziałem, że to dogmat podrzędny, i tak jest, albowiem nie tyczy się samej esencyi nauki Chrystusowej, tylko dyscy­plinarny, zarządu kościoła. Dogmata pierwszo­rzędne są o Bogu, o Trójcy, o sakramentach i t. d. Jako uniat, uznaję władzę papieża, ale tak samo obstaję za autonomią naszej wschodniej cerkwi, którą przy unii zagwarantowali papieże imieniem wszystkich swoich następców.

 

стор. столб. строчка

214 l 20 изъ горы śpiewał чит. śpiewa

214 l 21  „ первоапостольнымъ чит. первопрестольнымъ

265 1 21 изъ долу читай: rewizya domowa i

osobista, a to winno być wymienione w akcie urzędowym.

265 l 22  „   pokazać чит. pokazać tylko

265 l 10 изъ горы Сборникъ чит. Сборникъ и нЪсколько иныхъ 265 1  7 изъ долу moim funduszem ч. moimi funduszami

273 l 9 изъ горы мЪсто: kto nas nacecho­wał łotrami чит. aż doniesienie pana Kauckiego nam to odkryło Teraz już wiemy, że wszyscy siedzimy za prawosławie!

 

Стор. 27 отъ стр. 13 до конца рЪчи.

Наум. Właśnie co do faktów chcę mówić. Wczoraj właśnie przy czytaniu aktu starostwa Zbaraźskiego słyszeliśmy, że należało nas aresztowac za to, by gmina Hniliczki, przeszedłszy na prawosławie, gdy następnie wskutek duchownej komisyi oświadczyła się, nazad za unia, nie przeszła nazad na prawosławie. Ta tedy obawa p. starosty była przyczyną aresztowania tylu ludzi, poddanych austryackich, którym przecież ustawami zagwarantowana zupełna swoboda wyznania. Musimy tedy pytać się, czy istotnie my w Austryi żyjemy, czy ustawy państwowe zasadnicze mają u nas jeszcze jaką obowiązującą siłę? Gdzież ta wolność wyznań, gdzie tajemnica listów. Nie ma jej. Aresztują ludzi za przekonanie religijne, mówią, że to nie przekonanie religijne, ale li tylko agitacye polityczne. A nie udowodniaja tego niczem, tylko domysłami. Czy to, co w Hniliczkach robiono i pisano, w Austryi zakazano? Czyż w podaniu ich nawet tym do konsystorza, nie wyrażają oni austryackiego patriotyzmu i miłości dla monarchy i monarchii? Nie, nigdzie najmniejszego śladu nieprzychylności dla rządu, a tym mniej zdrady stanu, a li tylko obawa c. k. starostwa, aby Hniliczanie nie zostali prawosławnymi, aby poszedł postrach po całej Galicyi, że za prawosławie więżą. Wszak przed uwięzieniem, gdy był u mnie Załuski, mówił mi, że mówiono mu, że posiedzi 6 miesięcy w więzieniu we Lwowie. Czy tak?

 

Залус. Такъ, такъ було.

 

Hayм. A za co? za prawosławie? A więc dla wszystkich wyznań jest swoboda, dla pra­wosławia nie ma, ono wyjęte z pod opieki praw! Z tej przyczyny uważam, że takie postępowanie jak tu w tym doniesieniu opisano, sprzeciwia się ustawom zasadniczym, ono obraża cześć naszą,jako austryackich obywateli, kompromituje nas przed Europą i przed całym cywilizowanym światem.

 

C. k. Starostwo zbarażskie we wszystkiem widzi zbrodnię — w szerzeniu książeczek t. j. oświaty między ludem, a książeczki to nie re­wolucyjne, nie zagraniczne nawet, ale wydawane tu, we Lwowie, pod okiem prokuratoryi. Donie­sienie wspomina o wielkiej zbrodni, że leczy, łem chorych homeopatycznie darmo, że rozda­wałem nasiona, zbrodnia którą zarzucono i p. Nyczajowi: Cóż więc w obec takich zbrodni w Austryi wolno? Czytać biblii nie można, lud oświecać broszurkami nie można, do czegóż chełpić się konstytucyą i tak liberalnemi usta­wami zasadniczemi, jeśli wszystko to w obec całego naszego narodu jest tylko martwą literą?

 

Mnie się zdaje, że w interesie państwa leży oświecać lud w granicach ustawami przypisa­nych, i my to robimy, a nie dla oka, nie jest to dla nas li tylko pokrywką russofilstwa, bo i to zresztą, dozwolone, nie jest to propagandą rossyjską, bo gdyby tak było i były pewne dane, byłby p. starosta Kaucki już dawno o tem do­niósł, i oparł swoje doniesienie na dowodach. Tu zaś bez wszelkich duwodow każe nas areszto­wać i mnie, którego nigdy nie znał i nie wi­dział.

 

Cтp. 273 стр. 19.

Hayм. Właśnie dla tego to jest krzy­wdzące, bo przecież to akt publiczny, a ja śmiem powiedzieć, to akt historyczny! Bo tak jak bez wielkiego oburzenia nie można dziś czytać aktów opisanych przez ks. Teodozego Brodowicza, kanonika w Łucku z dziejów po­przedzających drugi podział Polski, kiedy to księży naszych i lud masami więziono i mę­czono za podejrzenie o sprzyjanie Rossyi, do czego dostatecznie było udowodnić, że od tak zwanego wtedy markietana t. j. kupca rossyj­skiego, chodzącego z towarami po kraju, kupiła sobie żona ruskiego duchownego perkalu, aby tenże duchowny nie musiał za to być przed sadem i w więzieniu, to dziś dzieją się wcale podobne rzeczy, jak to świadczą te akta. My i dziś żyjemy w podobnej atmosferze. Dziś przy­chodzi żandarm na pocztę, każe sobie pokazać listy po rusku adresowane, i bierze co mu się podoba.

 

Pocztmistrz wydaje, starostwo przyjmuje i tu w sądzie nam czytają listy zabrane przed rewizyami. Takich rzeczy musimy się my i wstydzić. Musimy się wstydzić, że w akcie urzędowym słyszymy o „schyzmie," to słowo użyte i w akcie oskarżenia! A jest w Austryi jaki kościół szyzmatycki? Rząd anstryacki zna tylko „grecko orientalny" kościół, i ten jest równouprawniony, szydzić z niego, poniżać go nie wolno. Ci co don należą, mają prawo upomnąć się o cześć swojej cerkwi. A już co najbardziej uderza, to to, że my wrzekomo działaliśmy w korzyść rossyjskiego rządu mianowicie ja, nie zbraniając tym, którzy mi o to pytali, powrotu do wiary ojców. Więc według tej loiki wszyscy, co już są zdawna w tej wierze, to całemi krajami sami zdrajcy stanu! Proszę wys. trybunału, ja nie rozumie takich insynuacyj. Jeśli my działaliśmy z polecenia rossyjskiego rządu, to właściwie nie my, ale rząd rossyjski siedzi tu na lawie oskarżonych. Nam zdawało się, że my korespondujemy z Cybykiem, z Terleckim, z Soldatką, z ludźmi uczonymi